Od zaangażowania do obojętności wobec zmian klimatycznych. Jak w Polsce rodzi się „plemię nie wiem”

Większość Polaków dostrzega skutki zmian klimatu i oczekuje od rządu konkretnych działań, ale coraz częściej nie potrafi jasno określić swojego stanowiska. Zjawisko to badacze z Climate Opinion Research Exchange nazwali „plemieniem nie wiem”

Z „Raportu milczącej większości” przygotowanego przez pracownię badawczą CORE (Climate Opinion Research Exchange) wynika, że 74 proc. Polaków uważa, że zmiana klimatu negatywnie wpłynie na przyszłe pokolenia. Połowa respondentów jest przekonana, że działania na rzecz klimatu będą miały neutralny lub pozytywny wpływ na gospodarkę i rynek pracy. Jednocześnie aż 43 proc. ankietowanych oczekuje, że rząd będzie robił więcej dla ochrony klimatu, przy zaledwie 15 proc. przeciwników takich działań.

Badacze zwracają uwagę na nowy trend – rosnący odsetek osób, które nie mają zdania w sprawach klimatycznych. W wielu pytaniach CORE odnotował wyraźny wzrost odpowiedzi „nie wiem”. To właśnie ten segment – wcześniej utożsamiany z grupą proklimatyczną – dziś staje się coraz bardziej obojętny.

– Nasze badanie w Polsce pokazuje jasno, że większość społeczeństwa jest zaniepokojona zmianami klimatycznymi i chce, aby podjęto działania w tej sprawie. Dominujący w polskim dyskursie sceptycyzm wobec transformacji energetycznej nie odzwierciedla postulatów obywateli – mówi Dustin Gilbreath, współautor badania z Climate Opinion Research Exchange. – Jesteśmy zaskoczeni tymi wynikami, bo na forum europejskim Polska nie jawi się jako kraj proklimatyczny. Brak przywództwa w tym obszarze może tłumaczyć wzrost „plemienia nie wiem” – dodaje ekspert.

Zmiana klimatu widoczna gołym okiem

Z raportu wynika, że 73 proc. badanych Polaków obawia się skutków zmian klimatu, a niemal jedna czwarta deklaruje, że jest nimi „bardzo zmartwiona”. Odsetek ten nie różni się znacząco od wyników z Francji, Niemiec czy Wielkiej Brytanii. W Polsce, podobnie jak w innych krajach, troska o klimat rośnie zwłaszcza po ekstremalnych zjawiskach pogodowych.

– Zmiana klimatu wciąż martwi Polaków i to widać gołym okiem, bo nie sposób pominąć negatywnych jej skutków. W 2025 r. mieliśmy rekordowo niskie stany rzek, a rok wcześniej sześć fal ciepła, z których część przypadła zimą – podkreśla dr hab. Bogdan H. Chojnicki, klimatolog z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Z danych CORE wynika, że 56 proc. Polaków rozmawia o zmianach klimatu z rodziną i przyjaciółmi, choć wciąż niemal jedna trzecia robi to rzadko, a 13 proc nigdy. To pokazuje, że temat nie zniknął z debaty społecznej, ale nie jest też jej centralnym wątkiem.

Wśród respondentów rośnie przekonanie, że rząd powinien bardziej angażować się w walkę ze skutkami zmian klimatycznych. W czasie powodzi na Dolnym Śląsku w 2024 r. aż 68 proc. Polaków deklarowało potrzebę większej aktywności władz. W najnowszym pomiarze wskaźnik ten spadł do 43 proc., ale nie dlatego, że wzrosła liczba przeciwników, lecz dlatego, że powiększyła się grupa osób niezdecydowanych.

– Polacy intuicyjnie opowiadają się za przeciwdziałaniem zmianom klimatu, dostrzegając idące wraz z nimi zagrożenia – mówi Adam Traczyk, dyrektor zarządzający More in Common Polska.  – Proklimatyczne rozwiązania uważają za korzystne dla gospodarki i społeczeństwa. Jednak w erze wielu nakładających się kryzysów temat klimatu nie zawsze bywa priorytetowy. Część polityków porzuciła go, a w przestrzeni publicznej zabrakło jego adwokatów – dodaje.

Badacze z CORE zwracają uwagę, że poparcie społeczne dla działań klimatycznych w Polsce pozostaje stabilne, ale spada jego intensywność. Ludzie, którzy jeszcze kilka lat temu aktywnie popierali politykę proekologiczną, dziś czują się osamotnieni w swoich przekonaniach. To efekt nie tylko polaryzacji, lecz także znużenia wieloletnim sporem o transformację energetyczną.

„Plemię nie wiem” – znak czasu

Zjawisko określane przez badaczy mianem „plemienia nie wiem” to – jak czytamy w raporcie – sygnał erozji społecznej pewności wobec kwestii klimatycznych. W praktyce oznacza to, że rośnie grupa obywateli, którzy nie negują potrzeby zmian, ale nie czują się kompetentni, by się w tej sprawie wypowiadać. W badaniu z lipca 2025 r. aż 25 proc. respondentów nie potrafiło ocenić, jaki wpływ na gospodarkę będą miały działania proklimatyczne – o 10 punktów procentowych więcej niż rok wcześniej.

Według autorów raportu to efekt braku spójnego przywództwa i czytelnych komunikatów ze strony polityków i mediów. Polacy w większości deklarują, że chcieliby „szczerej i otwartej rozmowy o transformacji klimatycznej”, ale nie widzą jej w debacie publicznej.

„W Polsce politycy często unikają słowa klimat, jakby było ono zakazane” – mówi cytowana w raporcie Joanna Mucha, posłanka Polski 2050. – Tymczasem to wielka szansa dla kraju, jeśli tylko odważymy się mówić o niej wprost.

Choć dyskusja o Zielonym Ładzie czy energetyce wiatrowej bywa w Polsce upolityczniona, raport CORE pokazuje, że w żadnym z publicznie dostępnych badań nie odnotowano większościowego sprzeciwu wobec działań na rzecz klimatu. Z analizy porównawczej wynika, że poziom obaw o przyszłość w Polsce jest zbliżony do średniej europejskiej, a przywiązanie do wartości środowiskowych utrzymuje się mimo napięć społecznych i ekonomicznych.

„Raport milczącej większości” powstał na podstawie trackingowego badania prowadzonego od lutego 2023 r. Ostatnia fala została zrealizowana w lipcu 2025 r. na reprezentatywnej próbie 1000 osób w panelu internetowym, z marginesem błędu ±3,1 punktu procentowego. Wyniki pozwalają śledzić zmiany w postawach Polaków wobec klimatu, energetyki i roli państwa w ochronie środowiska.

Autorzy podkreślają, że mimo chwilowych spadków zainteresowania, społeczne poparcie dla działań na rzecz klimatu pozostaje wysokie. Polacy chcą czystego powietrza, bezpieczeństwa energetycznego i stabilnej gospodarki – nawet jeśli nie zawsze potrafią to wyrazić wprost.

ŹródłaClimate Opinion Research Exchange (CORE), Raport milczącej większości. Polacy chcą lepszego klimatu, ale o tym nie wiedzą, Warszawa 2025
Climate Opinion Research Exchange, Informacja prasowa: Polacy milczącą większością ws. klimatu

• Nauki humanistyczne i społeczne
• Nauki ścisłe i nauki o Ziemi