Okruszek Wiedzy: Nauka kontra emocje. O mechanizmach popularności pseudonauki

Pseudonauka nie jest już marginesem. Działa jak dobrze zorganizowany biznes, który wygląda jak nauka i trafia tam, gdzie kiedyś docierała edukacja: do bibliotek, mediów i domów kultury. Dr Paweł Boguszewski z Instytutu Nenckiego PAN tłumaczy, dlaczego proste obietnice wygrywają z faktami

Pseudonaukowe narracje trafiają dziś do mediów, bibliotek, domów kultury i miejskich instytucji – często bez jakiejkolwiek weryfikacji. Dr Boguszewski podkreśla, że to właśnie te miejsca stały się idealnym środowiskiem dla osób oferujących „alternatywne terapie”, a to, co kiedyś było niszą, dziś działa jak świetnie zorganizowany biznes. I wygląda jak nauka, dlatego ludzie w to wchodzą.

Najbardziej kuszące są obietnice prostych wyjaśnień. Metody w rodzaju „totalnej biologii” podsuwają emocjonalną, łatwą do przyjęcia historię o chorobie jako „konflikcie” albo „niewypowiedzianych emocjach”. Boguszewski mówi wprost, że „jeśli ktoś twierdzi, że jednym wyjaśnieniem rozwiązuje wszystkie choroby, to nie jest medycyna. Prawdziwa biologia tak nie działa.”

A jednak te koncepcje rozchodzą się błyskawicznie, bo doskonale wpisują się w logikę mediów społecznościowych – szybką, emocjonalną i pozbawioną kontekstu. To właśnie internet i jego algorytmy sprawiły, że pseudonauka stała się tak widoczna. Krótkie, sensacyjne treści mają przewagę nad informacją naukową, która wymaga czasu, dowodów i ostrożności.

Świadome budowanie odporności na takie treści wymaga nie tylko wiedzy, lecz także systemowego wsparcia: edukacji zdrowotnej, nauki krytycznego myślenia i realnych narzędzi do oceny wiarygodności źródeł. Paweł Boguszewski w  rozmowie z prof. Okruszkiem opowiada również o tym, jak od środka wygląda praca naukowca i dlaczego – mimo rozwoju technologii – wielu procesów biologicznych wciąż nie da się badać bez modeli zwierzęcych.

Okruszek wiedzy to seria rozmów prof. Łukasza Okruszka, kierownika Pracowni Neuronauki Społecznej Instytutu Psychologii PAN, która porządkuje fakty tam, gdzie najłatwiej o uproszczenia. Najnowszego odcinka można posłuchać tutaj:

• popularyzacja