Po końcu dinozaurów Ziemia mogła stać się światem grzybów

Po katastrofie, która zakończyła erę dinozaurów, Ziemia mogła na krótko stać się światem grzybów. Nowe badanie sugeruje nawet, że ich gwałtowny rozwój zaczął się jeszcze przed uderzeniem planetoidy w okresie intensywnego wulkanizmu i ochłodzenia klimatu

Kiedy 66 mln lat temu w Ziemię uderzyła planetoida Chicxulub, skutki były natychmiastowe i globalne. Gigantyczne pożary, fale uderzeniowe, ciemność wywołana pyłem w atmosferze i załamanie łańcuchów pokarmowych doprowadziły do wymarcia około 75 proc. gatunków, w tym wszystkich nieptasich dinozaurów. Nowe badanie sugeruje jednak, że dla części organizmów był to moment wyjątkowo sprzyjający.

Badacze z Johns Hopkins University przeanalizowali próbki osadów z pogranicza kredy i paleogenu, pobrane w Kolorado i Dakocie Północnej. W warstwach powstałych bezpośrednio po uderzeniu odkryli gwałtowny wzrost liczby mikrośladów grzybów. W niektórych próbkach formy grzybowe stanowiły ponad połowę wszystkich mikroskamieniałości.

To ważne odkrycie, ponieważ wcześniej podobny „grzybowy rozkwit” po wymieraniu kredowym opisano tylko w Nowej Zelandii. Autorzy nowej pracy twierdzą, że obecność takich samych śladów po obu stronach planety wzmacnia hipotezę, że po katastrofie doszło do globalnej eksplozji grzybów.

Świat pełen martwej materii

Wyjaśnienie tego zjawiska jest stosunkowo proste. Grzyby należą do najważniejszych organizmów rozkładających martwą materię. Katastrofa na skalę globalną oznaczała więc ogromną ilość obumarłych roślin i zwierząt, które stały się dla nich źródłem pożywienia. 

Naukowcy zwracają jednak uwagę, że sam nadmiar martwej biomasy nie musi być jedynym wyjaśnieniem. Organizmy, które przetrwały globalny kataklizm, mogły być osłabione stresem środowiskowym, niedoborem pożywienia i degradacją siedlisk. To mogło zwiększać ich podatność na choroby grzybicze. 

Badacze przypominają też, że większość grzybów preferuje chłodniejsze temperatury i bardziej kwaśne środowisko. Po uderzeniu Chicxulub Ziemia prawdopodobnie stała się właśnie takim miejscem: chłodniejszym, ciemniejszym i bardziej kwaśnym z powodu opadów chemicznych.

W próbkach z Kolorado dominowały fragmenty strzępek grzybni i duże zarodniki o różnych kształtach. W Dakocie Północnej naukowcy znaleźli z kolei wiele małych, ciemnych zarodników kulistych.

Grzyby mogły skorzystać jeszcze przed uderzeniem planetoidy

Jednym z najbardziej interesujących wyników pracy jest odkrycie wcześniejszego okresu intensywnego rozwoju grzybów, jeszcze przed katastrofą Chicxulub. W osadach z Kolorado badacze znaleźli ślady ich długotrwałego wzrostu datowanego na około 10-30 tysięcy lat przed uderzeniem planetoidy.

Ten okres pokrywa się z wyraźnym ochłodzeniem klimatu. Według wcześniejszych analiz średnia roczna temperatura powietrza spadła tam wtedy o około 5 st. Celsjusza.

Autorzy wiążą to z intensywnym wulkanizmem na terenach dzisiejszych Indii. Chodzi o tzw. trapy dekańskie, jedne z największych erupcji w historii Ziemi. Wyrzucane do atmosfery gazy mogły powodować ochłodzenie klimatu i zakwaszenie środowiska, czyli warunki sprzyjające rozwojowi grzybów.

To kolejny argument w trwającym od lat sporze o przyczyny wymierania kredowego. Część badaczy uważa, że sama planetoida była główną przyczyną zagłady dinozaurów. Inni wskazują, że ekosystemy mogły być już wcześniej osłabione przez długotrwałe skutki wulkanizmu.

Autorzy nowego badania sugerują więc scenariusz „dwóch uderzeń”. Najpierw środowisko destabilizowały erupcje wulkaniczne i związane z nimi zmiany klimatu, a później planetoida doprowadziła do ostatecznego załamania ekosystemów.

Czy grzyby pomogły ssakom przejąć świat?

Badacze zwracają uwagę, że masowy rozwój grzybów mógł mieć znaczenie dla dalszej ewolucji życia po wymieraniu dinozaurów. Niektóre grzyby są groźnymi patogenami roślin i zwierząt. Jeśli po katastrofie ich liczba gwałtownie wzrosła, mogły dodatkowo utrudniać przetrwanie ocalałym gatunkom.

Autorzy przypominają też hipotezę, według której właśnie odporność ssaków na infekcje grzybicze mogła pomóc im przetrwać i później zdominować planetę. Ssaki, dzięki stałej wysokiej temperaturze ciała i bardziej rozwiniętemu układowi odpornościowemu, są mniej podatne na wiele chorób grzybiczych niż gady.

Nowe wyniki sugerują również, że ślady dawnych „grzybowych eksplozji” mogą stać się dla paleontologów dodatkowym wskaźnikiem dawnych katastrof środowiskowych. Problem polega na tym, że przez dekady wiele takich sygnałów mogło pozostawać niewidocznych z powodów technicznych. Autorzy pokazali, że standardowe metody przygotowywania próbek często usuwają najmniejsze zarodniki grzybów. W pięciu z sześciu analizowanych przypadków po zastosowaniu drobnego sita liczba wykrywanych form grzybowych gwałtownie spadała.

To może oznaczać, że podobne ślady dawnych katastrof znajdują się również w innych osadach geologicznych, ale do tej pory po prostu ich nie zauważano.

Źródło:

Baker, Rosanna P., i Arturo Casadevall. Fungal proliferation before and after the Cretaceous-Paleogene mass extinction in North America. bioRxiv, 12 grudnia 2025. DOI: 10.64898/2025.12.11.693767. Dostęp: bioRxiv

• Nauki ścisłe i nauki o Ziemi