Nie tylko uczestniczą w prowadzeniu gospodarstwa – coraz częściej samodzielnie nim zarządzają i inwestują w jego rozwój. Polska Akademia Nauk we współpracy z Fundacją Agro Woman przeprowadziła badanie wśród rolniczek w Polsce
Kobiety stanowią około jedną trzecią wszystkich osób pracujących w polskim rolnictwie i odgrywają w nim coraz większą rolę. Najnowszy raport Fundacji Agro Woman i Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN pokazuje, że 30 proc. gospodarstw rolnych w kraju prowadzonych jest przez kobiety, a ich udział systematycznie rośnie. W latach 2010-2020 odsetek kobiet zarządzających gospodarstwami zwiększył się o 5 punktów procentowych.
Badanie przeprowadzono metodą CAWI na próbie 600 kobiet, z których 524 identyfikowały się jako rolniczki.
Autorki raportu podkreślają, że wyniki należy traktować jako reprezentatywne dla aktywniejszej części tej grupy – dobrze wykształconej, zaangażowanej obywatelsko i kompetentnej cyfrowo. Aż 57 proc. respondentek ma wyższe wykształcenie, a połowa ukończyła kierunki rolnicze. Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN odegrał kluczową rolę w analizie danych i opracowaniu wniosków, kontynuując tradycję badań nad realnymi problemami i potencjałem polskiej wsi.
Decydują, inwestują, przetwarzają
Rolniczki w Polsce nie pełnią jedynie roli „pomocy” dla mężczyzn. 70 proc. badanych deklaruje, że decyzje inwestycyjne podejmuje wspólnie z partnerem lub mężem, a 20 proc. – samodzielnie. W sprawach administracyjnych 66 proc. kobiet bierze pełną odpowiedzialność za formalności i dokumentację.
„Decyzje inwestycyjne podejmujemy wspólnie z mężem, kierując się zarówno analizą ekonomiczną, jak i naszą długofalową wizją rozwoju” – mówi cytowana w raporcie Aneta Pająk, rolniczka z opolskiej Koziej Fermy Wysoka, dodając: „Naszym priorytetem jest uniezależnienie się od odbiorców hurtowych. Koncentrujemy się na przetwórstwie i sprzedaży bezpośredniej”.
Większość kobiet prowadzi gospodarstwa wspólnie z mężem lub rodziną, a jedynie 16 proc. określa siebie jako kierowniczki gospodarstw. Trend jednak stopniowo się zmienia – 64 proc. rolniczek planuje pozostać w branży za pięć lat, a 43 proc. wciąż w tym samym gospodarstwie.
Uczestnictwo w szkoleniach istotnie zwiększa chęć dalszej pracy – wśród kobiet, które brały w nich udział, 72 proc. deklaruje pozostanie w sektorze. Co trzecia badana chciałaby przeznaczyć 10 tys. zł na kursy nowych technologii, a niemal co piąta – na szkolenia z przetwórstwa i sprzedaży bezpośredniej.
Edukacja ma także potencjał wyrównywania szans. Kobiety uczestniczące w kursach czują się bardziej kompetentne, pewne siebie i lepiej przygotowane do pełnienia roli decyzyjnej – co potwierdzają zarówno statystyki, jak i indywidualne wypowiedzi.
Dobrostan i nierówności
Z badania wynika umiarkowane zadowolenie rolniczek z życia i zdrowia, ale również potrzeba inwestycji w dobrostan fizyczny i psychiczny. 33 proc. przeznaczyłoby dodatkowe środki na leczenie, 7 proc. – na terapię psychologiczną, a co czwarta – na odpoczynek lub sport.
Problem nierównego traktowania pozostaje aktualny: 42 proc. badanych czuje się gorzej traktowane niż mężczyźni, zwłaszcza w kontaktach z instytucjami publicznymi, przy sprzedaży zwierząt czy rozmowach z doradcami bankowymi.
„Przy zakupie maszyn sprzedawcy zwracają się do mojego męża, nie do mnie. Pytają: gdzie jest szef?” – relacjonuje jedna z respondentek.
Udział kobiet w strukturach branżowych jest niewielki – tylko 7 proc. należy do organizacji rolniczych, a kobiety stanowią zaledwie sześć z 80 członków zarządów wojewódzkich izb rolniczych. Dla porównania – do Kół Gospodyń Wiejskich należy 31 proc. badanych.
Dziedziczenie zmienia obraz wsi
Raport ujawnia także zmianę w sposobie, w jaki kobiety trafiają do rolnictwa. Coraz częściej jest to nie tylko efekt zamążpójścia, ale również dziedziczenia. Wśród badanych 228 kobiet przejęło gospodarstwa po rodzinie męża, a 227 – po własnej rodzinie. Ta niemal równa liczba wskazuje na rosnącą samodzielność kobiet i zmianę wzorców własności na wsi.
„Fakt, że gospodarstwo równie często wnoszą do małżeństwa kobiety jak mężczyźni, może zmieniać postrzeganą rolę kobiet w polskim rolnictwie” – podsumowuje dr hab. Monika Stanny z Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.
Zespół pod jej kierownictwem – we współpracy z dr Rutą Śpiewak i mgr Klaudią Kryńską – opracował solidne podstawy metodologiczne badania. Wyniki mogą stać się punktem wyjścia do zmian politykpublicznych oraz cennym źródłem wiedzy dla firm, doradców i organizacji branżowych.
Źródła:
Raport „Kobiety w rolnictwie 2025”, opracowany przez Fundację Agro Woman we współpracy z Instytutem Rozwoju Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk.
Pełny raport dostępny na stronie: www.agrowoman.pl