Prof. Kozłowski w Science: Jak klimat zmienia ewolucję ryb

Prof. Jan Kozłowski, biolog ewolucyjny z Uniwersytetu Jagiellońskiego i członek Polskiej Akademii Nauk, opublikował artykuł w prestiżowym czasopiśmie Science. Praca pokazuje, że zmiany klimatu i intensywne połowy nie tylko wpływają na populacje ryb w sensie ekologicznym, lecz także uruchamiają procesy ewolucyjne, które mogą w przyszłości ograniczyć wielkość połowów na świecie

Badanie opisuje model ewolucyjny pokazujący, w jaki sposób ryby dostosowują swoje strategie życiowe do rosnącej temperatury oceanów i zwiększonej śmiertelności. W cieplejszych wodach rosną szybciej, ale jednocześnie wcześniej dojrzewają i osiągają mniejszy rozmiar ciała. Mechanizm ten wynika z podstawowej zasady ekologii ewolucyjnej: organizmy optymalizują podział energii między wzrost a rozmnażanie. Gdy rośnie ryzyko śmierci, bardziej opłaca się rozmnażać wcześniej, nawet kosztem osiągania większych rozmiarów.

Autorzy sprawdzili model na danych dotyczących tysięcy gatunków ryb, a następnie wykorzystali go w prognozach klimatycznych. Wyniki sugerują, że ocieplenie oceanów o 1 st. Celsjusza może zmniejszyć maksymalną długość ryb średnio o około 3,2 proc., co odpowiada zmianom obserwowanym w wielu populacjach w ostatnich dekadach.

Najważniejsze konsekwencje dotyczą jednak rybołówstwa. Symulacje przeprowadzone dla 43 najważniejszych gatunków połowowych wskazują, że do końca stulecia globalne połowy mogą spaść o około 22 proc., ponieważ ryby będą ewolucyjnie coraz mniejsze.

Paradoksalnie ewolucja częściowo pomaga rybom przetrwać zmieniające się warunki środowiskowe, ale jednocześnie pogłębia spadek wydajności rybołówstwa. Oznacza to, że prognozy produkcji ryb, które nie uwzględniają procesów ewolucyjnych, mogą znacząco przeszacowywać przyszłe zasoby mórz.

Publikacja pokazuje też coś jeszcze: naukowa kariera nie musi kończyć się wraz z formalną emeryturą. Artykuł w jednym z najbardziej prestiżowych czasopism świata ukazał się, gdy jego pierwszy autor miał już 79 lat. To przypomnienie, że naukę napędza przede wszystkim ciekawość świata i pasja badawcza – siły, które mogą prowadzić do ważnych odkryć niezależnie od wieku.

Źródło
Jan Kozłowski, Dustin J. Marshall, Craig R. White, Evolutionary adaptation to global change reduces sustainable fisheries yields, Science (2026)
https://www.science.org/doi/10.1126/science.aea1341

• Nauki biologiczne i rolnicze