Rekordy ciepła i rosnące ryzyko. Nowy bilans klimatyczny Ziemi

Ostatnie trzy lata były najcieplejsze w historii pomiarów. Po raz pierwszy średnia temperatura Ziemi przez trzy kolejne lata przekroczyła 1,5 st. Celsjusza powyżej poziomu sprzed epoki przemysłowej. Takie wyniki niesie nowa analiza globalnych danych opublikowana przez European Centre for Medium-Range Weather Forecasts

Próg 1,5 st. Celsjusza odnosi się do różnicy między współczesną średnią temperaturą powierzchni Ziemi a średnią z lat 1850-1900, czyli okresu uznawanego za przedprzemysłowy. W badaniach klimatycznych nie jest to punkt nagłego załamania systemu, lecz poziom, po którego przekroczeniu wyraźnie rośnie ryzyko poważnych skutków ocieplenia — takich jak utrata bioróżnorodności, zagrożenia dla zdrowia ludzi oraz częstsze i intensywniejsze ekstremalne zjawiska pogodowe.

„1,5 st. Celsjusza nie jest ostrą granicą, ale wiemy, że każde kolejne pół stopnia ma znaczenie” – wyjaśnia Samantha Burgess, liderka ds. klimatu w  European Centre for Medium-Range Weather Forecasts (ECMWF).

Dane za ostatnie lata

2024 r. pozostaje najcieplejszym rokiem w historii pomiarów. Średnia globalna temperatura była wówczas o około 1,6 st. Celsjusza wyższa niż w okresie przedprzemysłowym. 2023 r. zajmuje drugie miejsce, a 2025 r. trzecie, z anomalią temperatury wynoszącą około 1,47 st.

Choć 2025 r. był nieco chłodniejszy od dwóch poprzednich lat, tempo ocieplania się planety jest dziś wyższe niż dekadę temu. Według analizy ECMWF Ziemia może trwale przekroczyć próg 1,5 st. już około 2029 r.

W ubiegłym roku tropiki były nieco chłodniejsze niż w rekordowym 2024 r., jednak oba obszary polarne znalazły się pod silną presją klimatyczną. Antarktyda doświadczyła najcieplejszego roku w historii pomiarów, a Arktyka drugiego najcieplejszego. Zasięg lodu morskiego na obu biegunach spadł do rekordowo niskich wartości.

Takie regionalne kontrasty są charakterystyczne dla globalnego ocieplenia. Zmiany temperatury nie rozkładają się równomiernie, a obszary polarne ocieplają się szybciej niż reszta globu, co dodatkowo przyspiesza topnienie lodu i wzrost poziomu mórz.

El Niño, La Niña i tło klimatyczne

Lata 2023 i 2024 były częściowo wzmacniane przez silne zjawisko El Niño, czyli okresowe ocieplenie wód powierzchniowych Oceanu Spokojnego, które wpływa na temperaturę i opady na całym świecie. W 2025 r. warunki przeszły w fazę neutralną lub słabej La Niñy, chłodnej odpowiedniczki El Niño, zwykle sprzyjającej nieco niższym temperaturom globalnym.

Mimo to 2025 r. okazał się najcieplejszym rokiem La Niñy w historii pomiarów. „Przez cały rok obserwowaliśmy wyjątkowo wysokie temperatury powierzchni oceanów, mimo braku El Niño” – podkreśliła Burgess.

Główną przyczyną obserwowanego wzrostu temperatur pozostaje akumulacja gazów cieplarnianych w atmosferze, przede wszystkim dwutlenku węgla emitowanego podczas spalania paliw kopalnych, takich jak węgiel, ropa naftowa i gaz. Gazy te zatrzymują część energii cieplnej wypromieniowywanej przez Ziemię, prowadząc do systematycznego wzrostu temperatury.

Naturalne wahania klimatu, takie jak El Niño i La Niña, mogą wzmacniać lub osłabiać ocieplenie w skali pojedynczych lat, ale nie tłumaczą długoterminowego trendu, który jest jednoznacznie związany z działalnością człowieka.

Ekstremalne zjawiska pogodowe

Wzrost temperatury przekłada się na częstsze i bardziej intensywne ekstremalne zjawiska pogodowe. W 2025 r. na wielu obszarach świata obserwowano fale upałów, pożary, intensywne opady i powodzie. Analizy zespołu World Weather Attribution wskazują, że zmiany klimatu zwiększyły prawdopodobieństwo i skalę wielu z tych zdarzeń.

Ponad połowa powierzchni lądów doświadczyła wzrostu liczby dni z tzw. stresem cieplnym, definiowanym jako temperatury przekraczające 40 st. Celsjusza. Takie warunki stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia, zwłaszcza dla osób starszych oraz pracujących na zewnątrz.

„Czy 2026 r. będzie jeszcze bardziej wyjątkowy? Na to jest za wcześnie, by odpowiedzieć” – powiedziała Burgess. Zaznaczyła jednak, że istnieje około 80-proc. prawdopodobieństwo, iż przynajmniej jeden z najbliższych pięciu lat pobije rekord ustanowiony w 2024 r.

Ostatnich 11 lat było najcieplejszymi w historii pomiarów. „Spodziewam się, że wkrótce będziemy mówić o 12 na 12” – dodaje klimatolożka.

Źródła:
• European Centre for Medium-Range Weather Forecasts, „2025 was the third hottest year on record”, 14 stycznia 2026
• F. Otto i in., „Unequal evidence and impacts, limits to adaptation: Extreme weather in 2025”, World Weather Attribution, 30 grudnia 2025, DOI: 10.25560/126543
• Science News, Carolyn Gramling, „Earth’s last 3 years were its hottest on record”, 14 stycznia 2026

• aktualności
• Nauki ścisłe i nauki o Ziemi
• popularyzacja