Największy teleskop słoneczny na świecie – Daniel K. Inouye Solar Telescope na Hawajach – po raz pierwszy zarejestrował rozbłysk klasy X i uchwycił najcieńsze w historii pętle koronalne
Odkrycie to może zmienić sposób, w jaki naukowcy rozumieją strukturę Słońca i prognozują zjawiska kosmiczne wpływające na Ziemię.
W sierpniu ubiegłego roku teleskop Inouye obserwował rozbłysk słoneczny klasy X1.3 – jedno z najbardziej energetycznych zjawisk w Układzie Słonecznym. Podczas tego wydarzenia astronomowie zarejestrowali niezwykle cienkie pętle koronalne, czyli łuki plazmy prowadzone przez pola magnetyczne Słońca. Ich średnia szerokość wynosiła 48 km, a najcieńsze mogły mieć zaledwie 21 km. Nigdy wcześniej nie udało się zaobserwować tak drobnych struktur.
„To pierwszy raz, kiedy teleskop Inouye zarejestrował rozbłysk klasy X” – mówi Cole Tamburri, doktorant Uniwersytetu Kolorado w Boulder i główny autor badania, dodając: „Mieliśmy szczęście, że mogliśmy obserwować to zjawisko w idealnych warunkach.
Pętle koronalne powstają w miejscach, gdzie linie pola magnetycznego unoszą rozgrzaną plazmę ponad powierzchnię gwiazdy. To tam gromadzi się energia, która w pewnym momencie może zostać gwałtownie uwolniona w postaci rozbłysku. Takie erupcje prowadzą do burz słonecznych, zakłócających działanie satelitów, sieci energetycznych czy systemów GPS na Ziemi”.
Obserwacje wykonano dzięki kamerze VBI, działającej w zakresie światła H-alfa. Umożliwia ona dostrzeganie szczegółów o wielkości zaledwie 24 km – ponad dwa razy lepszej niż w przypadku innych teleskopów słonecznych.
„Co innego wiedzieć, że teleskop ma takie możliwości, a co innego naprawdę zobaczyć je w praktyce” – podkreśla dr Maria Kazachenko z National Solar Observatory.
Zagadki rozbłysków słonecznych
Dotąd naukowcy mogli jedynie przypuszczać, że pętle koronalne mają szerokość od 10 do 100 km. Obserwacje teleskopu Inouye potwierdziły, że rzeczywiście mieszczą się one w tym zakresie.
„Wreszcie możemy badać te struktury w skali, o której wcześniej tylko spekulowaliśmy” – wyjaśnia Tamburri. „Dzięki temu możemy lepiej poznać ich kształt, ewolucję i sam mechanizm rekoneksji magnetycznej, który odpowiada za rozbłyski”.
Badacze podejrzewają, że zarejestrowane pętle mogą być elementarnymi „cegiełkami” całej architektury rozbłysków. „To tak, jakby z patrzenia na las przejść do oglądania poszczególnych drzew” – dodaje Tamburri.
Znaczenie dla prognoz kosmicznej pogody
Nowe obrazy umożliwią udoskonalenie modeli numerycznych opisujących rozbłyski i burze słoneczne. Ma to ogromne znaczenie, ponieważ współczesna cywilizacja coraz silniej opiera się na satelitach i elektronice podatnej na zakłócenia związane z aktywnością Słońca.
Uchwycone przez teleskop obrazy pokazują świetliste wstęgi rozbłysku i nitkowate pętle plazmy z niespotykaną dotąd ostrością.
„To moment wyjątkowy w badaniach Słońca – podsumowuje Tamburri, dodając: „Wreszcie widzimy naszą gwiazdę w skali, w jakiej naprawdę działa”.
Źródła:
- Association of Universities for Research in Astronomy (AURA), komunikat prasowy: The NSF Inouye Solar Telescope delivers record-breaking images of solar flare, coronal loops (25.08.2025),
https://www.eurekalert.org/news-releases/1095618
Publikacja: Tamburri C. i in., Unveiling Unprecedented Fine Structure in Coronal Flare Loops with the DKIST, The Astrophysical Journal Letters, 2025.