W odcinku podcastu „A o tym PAN słyszał” prof. Łukasz Okruszek rozmawiał z profesor Moniką Sus, naukowczynią z Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, Hertie School w Berlinie oraz Europejskiego Instytutu Uniwersyteckiego we Florencji. Tematem rozmowy było badanie polityki międzynarodowej w czasach dużej niepewności.
Na wstępie prof. Sus wyjaśniła między innymi czym jest Team Europe:
Team Europe to jest taka sieć ekspertów przy Przedstawicielstwie Komisji Europejskiej w Warszawie. Takie sieci są chyba w każdym kraju członkowskim Unii Europejskiej. Naszym zadaniem, bo nas tam wielu, bo kilkudziesięciu, kilkudziesiąt osób jest szerzenie rzetelnej wiedzy i informacji o Unii Europejskiej, co powoduje, że często faktycznie występujemy w mediach, ale też na przykład mamy takie bardziej wdzięczne zadania, jak na przykład odwiedzanie szkół i informowanie właśnie o tym, czym jest w ogóle integracja europejska, bo jak pewnie wielu z Państwa z Was wie, no nie mamy takiego rzetelnie prowadzonego przedmiotu w szkole pod tytułem integracja europejska, więc wydaje nam się, że to się przydaje bardzo wciąż jeszcze.
Gościni wielokrotnie podkreśla, że interdyscyplinarność jest kluczowa w naukach społecznych. Zwraca uwagę na potrzebę łączenia różnych dziedzin, takich jak politologia, historia, socjologia i ekonomia, aby lepiej zrozumieć współczesne wyzwania polityczne.
Polityka międzynarodowa w czasach niepewności
Profesor Sus mówi o dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości politycznej, gdzie „dzisiejszy news jutro już będzie prehistorią”. Podkreśla, że w takich warunkach naukowcy muszą przyjmować podejście wielokontekstowe i wielopłaszczyznowe.
Na pytanie jak w ogóle badać politykę międzynarodową w tak gorącym momencie, w takim momencie, gdzie ta nieprzewidywalność nas każdym dniem tak naprawdę wzrasta:
To, czego potrzebujemy na ten moment, żeby starać się analizować to, co się dzieje, to jest właśnie podejście takie wielokontekstowe, wielopłaszczyznowe, do którego potrzebujemy zarówno rozumieć na przykład to, jak widzimy statystykę pokazującą prognozowany spadek PKB w Stanach Zjednoczonych, ale potrzebujemy także pewnej wiedzy zaczerpniętej na przykład z socjologii, żeby faktycznie rozumieć pewien kontekst, w którym te wydarzenia się odbywają i się osadzają. No i teraz to jest oczywiście znowu bardzo meta spojrzenie.
Rola naukowców i ekspertów
Profesor Sus zauważa, że naukowcy mają ograniczoną rolę w bieżącej polityce, ale ich zadaniem jest dostarczanie rzetelnych analiz i prognoz. Wskazuje na różnicę między nauką a ekspertyzą, co prowadzący porównał do sytuacji, gdzie „wszyscy nagle znają się na piłce nożnej”.
Badania nad Unią Europejską i jej relacjami z NATO
Z uwagi na fakt, że gościni zajmuje się badaniem Unii Europejskiej z perspektywy aktorów i procesów wewnętrznych sporo miejsca poświęcono autonomii strategicznej Unii Europejskiej i jej zdolności do działania bez wsparcia Stanów Zjednoczonych. Ważne w tym kontekście jest, że Unia Europejska ma instrumenty fiskalne i regulacyjne, które pozwalają jej na skuteczne działanie w różnych obszarach.
Profesor Sus bada również relacje między Unią Europejską a NATO, zwracając uwagę na teorię przecinających się reżimów. Mówi o współpracy z krajami spoza Unii Europejskiej, takimi jak Wielka Brytania, Norwegia czy Japonia, które odgrywają ważną rolę w europejskiej architekturze bezpieczeństwa.
Polityka zagraniczna państw europejskich
Analizując politykę zagraniczną Polski, prof. Sus omówiła na jej specyfikę i różnice w porównaniu z innymi krajami europejskimi. W tym miejscu podkreśla szczególnie znaczenie kultury strategicznej w kształtowaniu polityki zagranicznej.
Metody scenariuszowe
Metody scenariuszowe szczególnie interesowały profesora Okruszka, który pytał w jako sposób pozwalają one na tworzenie różnych wariantów rozwoju przyszłości. Gościni wspomniała o artykule, w którym wraz z współautorem stworzyła cztery scenariusze relacji między Unią Europejską a Wielką Brytanią po Brexicie. Podkreślała, że foresight, czyli przewidywanie przyszłości, jest ważnym narzędziem w naukach politycznych.
W rozmowie wielokrotnie pojawiły się kwestie w badaniu polityki międzynarodowej, czyli podejście interdyscyplinarne i wielokontekstowe. Profesor Sus przekonywała, że naukowcy powinni dostarczać rzetelnych analiz i prognoz, które pomogą lepiej zrozumieć dynamicznie zmieniającą się rzeczywistość polityczną.
W debacie, zwłaszcza teraz w Polsce, ale generalnie w Europie, potrzebni są zarówno właśnie ci ludzie, którzy analizują to w dłuższej perspektywie, tak jak naukowcy, naukowczynie, ale także jak najbardziej ci rzetelni eksperci i ekspertki, które właśnie jakby zajmują się analizą codziennych wydarzeń.
Polecane lektury:
- „Czarny Łabędź. Jak nieprzewidywalne zdarzenia rządzą naszym życiem” Nastim Taleb,
- „Droga do niewolności” Timothy Snyder,
- portal War on the Rocks.