Społeczna odpowiedzialność nauki. Nowy numer magazynu Academia

Jak mogą działać naukowcy w świecie, gdzie łatwo o dezinformację, a trudno o zaufanie? Najnowszy numer Academii (2/82/2025) mierzy się z tym pytaniem, pokazując naukę jako proces społeczny i wspólnotowy, oparty na odpowiedzialności, rzetelności i otwartości

Prof. Paweł Łuków przypomina, że badania nie istnieją w próżni, a etos uczonego opiera się na relacji ze społeczeństwem oraz instytucjami finansującymi prace badawcze. „Ideały i wartości ludzi nauki to podstawa ich pracy oraz zaufania do instytucji naukowych” – podkreśla. Z kolei dr hab. Marcin Krasnodębski opisuje historyczne źródła tej odpowiedzialności, a prof. Anna Brożek – niewidzialne, lecz kluczowe elementy pracy akademickiej.

W słowie wstępnym red. Karolina Głowacka, redaktorka prowadząca magazynu, zwraca uwagę na przełomowy moment, w którym znalazła się nauka. Z jednej strony powszechny dostęp do sztucznej inteligencji otwiera przed badaczami ogromne możliwości, z drugiej – ta sama technologia przyspiesza tworzenie fałszywych treści i podważa zaufanie do instytucji. „Skala możliwości, jakie się przed nami otwierają, jest ogromna. Musimy tylko tu nad Wisłą nie przespać tej chwili” – pisze Głowacka.

W numerze znalazła się także rozmowa redaktora naczelnego Academia prof. Dariusza Jemielniaka z noblistą prof. Haroldem Varmusem, opisująca wyzwania nauki w czasach nieufności, ograniczonych budżetów i dynamicznego rozwoju AI.

Redakcja przygląda się również relacji między nauką a społeczeństwem. W obszernym materiale o popularyzacji w internecie zespół praktyków – w tym dr hab. Katarzyna Grochowska, dr inż. Konrad Skotnicki, dr Dawid Myśliwiec, dr Monika Chylińska i dr inż. Adam Mirek – opisują, jak tworzyć treści przystępne, angażujące i jednocześnie rzetelne. „Materiał musi wzbudzać emocje, a jednocześnie nie może wprowadzać w błąd” – podkreślają twórcy, odsłaniając kulisy pracy popularyzatorskiej w mediach społecznościowych. Dr Joanna Bagniewska przybliża natomiast zawód science communicatora i rosnące wymagania wobec profesjonalnych popularyzatorów nauki.

Nowy numer pokazuje również, jak zmienia się udział społeczeństwa w samym procesie badawczym. Dariusz Aksamit opisuje współczesną naukę obywatelską, a prof. Łukasz Wyrzykowski i i dr Elżbieta Łazarewicz-Wyrzykowska przedstawiają przykłady realnej współpracy między profesjonalnymi astronomami a amatorami. Autorzy przypominają, że to właśnie dzięki takiej współpracy w 2024 r. powstała publikacja naukowa poświęcona ewolucji supernowej i narodzinom czarnej dziury, obserwowanej m.in. przez szkolne i amatorskie teleskopy na całym świecie.

Numer dopełniają artykuły z cykli „Badania w toku” i „Prezentacje” – m.in. tekst prof. Marcina Drąga o chemii biologicznej, analiza dr Michała Kotnarowskiego o kryzysie sondaży oraz reportaż z banku nasion w Ogrodzie Botanicznym PAN w Powsinie, który od ponad pół wieku chroni różnorodność flory i stanowi kluczowy „botaniczny sejf” zagrożonych gatunków. W sekcji „W obiektywie” redakcja zaprasza do wrocławskiego Hydropolis – spektakularnego centrum wiedzy o wodzie.

• Polska Akademia Nauk
• popularyzacja