Nowy model populacyjny opracowany przez naukowców z Uniwersytetu Helsińskiego pokazuje, że wznowienie polowań na foki obrączkowane wyraźnie spowalnia tempo odbudowy tego gatunku. Choć od lat 70. ich liczebność zwiększyła się pięciokrotnie, dalszy rozwój populacji może być zagrożony
Bałtycka foka obrączkowana (łac. Pusa hispida botnica) przez dekady uchodziła za jeden z najbardziej zagrożonych gatunków ssaków morskich w regionie Morza Bałtyckiego. W latach 70. XX w. populacja skurczyła się do zaledwie 5 tys. osobników. Przyczyną był nie tylko nadmierny odstrzał, ale również zanieczyszczenie środowiska toksycznymi związkami chemicznymi – takimi jak PCB czy DDT – które poważnie zaburzały rozród.
Zespół kierowany przez prof. Jarno Vanhatalo opracował nowy model statystyczny, pozwalający szczegółowo analizować dynamikę populacji. Wyniki badań opublikowano w lipcu 2025 r. w czasopiśmie Ecological Applications.
„Chcieliśmy zrozumieć, jak działania człowieka i zmiany środowiskowe wpływają na strukturę i rozwój populacji fok. Nasze modele integrują dane z różnych źródeł, co daje pełniejszy obraz sytuacji” – wyjaśnia prof. Vanhatalo.
Model oparto na analizie danych z obserwacji lotniczych oraz biologicznych próbek pobranych od martwych osobników. Uwzględniono m.in. wiek, płeć, historię rozrodu, a także wpływ klimatu, pokrywy lodowej i skali polowań.
Ochrona działa, ale nie wystarcza
W wyniku zakazu polowań i ograniczenia emisji toksyn populacja fok wzrosła w ciągu pięciu dekad do około 25 tys. osobników. Zdolności rozrodcze powróciły do poziomu charakterystycznego dla zdrowej populacji.
„To sukces działań ochronnych. Gdyby nie decyzje podjęte w latach 70., dziś ten gatunek prawdopodobnie nie występowałby już w Bałtyku” – podkreśla Vanhatalo.
Jednak pozytywne tendencje nie oznaczają, że populacja jest bezpieczna. Najnowsze analizy pokazują, że obecne tempo wzrostu jest wyraźnie niższe niż mogłoby być – i główną przyczyną są ponownie polowania.
Wpływ polowań na tempo wzrostu
W 2015 r. Finlandia wznowiła kontrolowane odstrzały fok obrączkowanych. Obecny limit wynosi 425 osobników rocznie. Modelowanie statystyczne pokazuje, że to właśnie ten czynnik ma dziś największy wpływ na spowolnienie tempa odbudowy populacji.
„Nasze szacunki wskazują, że bez polowań populacja rosłaby o około 7 proc. rocznie. Obecnie wzrost wynosi poniżej 5 proc. Nawet niewielkie zwiększenie kwoty odstrzału może dalej hamować ten trend” – wyjaśnia Murat Ersalman, główny autor publikacji.
Organizacje ekologiczne, m.in. WWF Finlandia, apelują o zmniejszenie rocznego limitu o połowę. Ich zdaniem obecne regulacje nie uwzględniają wystarczająco wpływu zmian klimatu i mogą zagrażać długofalowej ochronie gatunku.
Zmieniający się klimat utrudnia monitoring
Model wykazał również, że liczba fok obserwowanych podczas nalotów może być myląca. Kluczowe znaczenie ma tutaj zasięg i trwałość pokrywy lodowej – to na niej foki spędzają zimę, karmią młode i odpoczywają.
Krótsze i cieplejsze zimy ograniczają dostępność tego siedliska, wpływając nie tylko na zachowanie zwierząt, ale też na wiarygodność obserwacji. „Zmiany klimatu wpływają nie tylko na samą populację, lecz także na możliwości jej skutecznego monitorowania” – zaznacza Vanhatalo.
Badanie zespołu z Helsinek podkreśla potrzebę wykorzystywania zintegrowanych modeli w zarządzaniu populacjami dzikich zwierząt. Wyniki mogą być cennym narzędziem dla krajowych instytucji ochrony przyrody, a także dla Bałtyckiej Komisji Ochrony Środowiska Morskiego (HELCOM).
Opracowany model umożliwia ocenę skutków przyszłych decyzji – od zmiany limitów odstrzału po prognozy wpływu ocieplenia klimatu.
Choć bałtyckie foki obrączkowane przetrwały kryzys lat 70., ich przyszłość zależy od tego, czy uda się ograniczyć presję człowieka i zapewnić stabilne warunki środowiskowe.
Źródła:
– Ersalman M., Vanhatalo J. i in. (2025). Integrated population modeling of Baltic ringed seals reveals hunting reduces population growth, Ecological Applications, DOI: 10.3354/meps14886
– University of Helsinki (2025), Revised, more accurate Baltic ringed seal count – Hunting slows population growth, https://www.eurekalert.org/news-releases/1091364