Świat okiem nauki: Jak mówić o historii w świecie nadmiaru narracji?

Jak opowiadać o historii w świecie nadmiaru informacji, uproszczeń i gotowych narracji? Jak odróżnić wiedzę od mitu, a interpretację od faktu? I wreszcie: czy da się mówić o przeszłości uczciwie, nie rezygnując z emocji, symboli i społecznego sensu historii?

Na te pytania odpowiada trzeci odcinek podcastu Świat okiem nauki, realizowany przez Polską Akademię Nauk we współpracy z Czwórką Polskiego Radia. Program prowadzi Jędrzej Rosiewicz, a gośćmi odcinka są dr Piotr Kroll oraz Barbara Dłużewska z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego.

Historia, o której mowa w tym odcinku, nie jest katalogiem wydarzeń ani zbiorem szkolnych skrótów. To pole nieustannej interpretacji, w którym znaczenie faktów zmienia się wraz z nowymi źródłami, narzędziami badawczymi i zmieniającym się kontekstem społecznym. Jak podkreśla dr Piotr Kroll, „interpretacja historii nie jest raz na zawsze ustalona, a zmienia się wraz z pojawieniem się nowych źródeł i nowych pytań”.

Jednocześnie historia funkcjonuje w przestrzeni publicznej jako opowieść zbiorowa: uproszczona, symboliczna, często mitologizowana. Takie narracje porządkują pamięć, budują tożsamość i emocjonalny stosunek do przeszłości, ale mogą też przesłaniać jej złożoność. Barbara Dłużewska zwraca uwagę, że „dążymy do obiektywizmu, ale zawsze jesteśmy ograniczeni tym, co jesteśmy w stanie zobaczyć i zbadać”. To napięcie między rzetelnością badawczą a społeczną funkcją historii stanowi jeden z kluczowych problemów współczesnej humanistyki.

W tle rozmowy pojawia się również pytanie o edukację historyczną i odbiór przeszłości w epoce cyfrowej. Nadmiar treści, algorytmy i popularne formaty skracają dystans do historii, ale jednocześnie utrudniają selekcję informacji i krytyczną ocenę źródeł. 

Najnowszy odcinek Świata okiem nauki stawia pytanie nie tyle o to, co wydarzyło się w przeszłości, ile o to, jak dziś o niej mówić i jaką odpowiedzialność ponoszą historycy, nauczyciele oraz instytucje publiczne. Historia jawi się tu nie jako zamknięta opowieść, lecz jako narzędzie rozumienia współczesnych sporów, lęków i podziałów.

Świat okiem nauki to seria podcastów Polskiej Akademii Nauk poświęcona aktualnym problemom badawczym i społecznym. Najnowszy odcinek poświęcony jest  temu, jak mówić o historii w świecie nadmiaru narracji. Można go posłuchać tutaj.

• Nauki humanistyczne i społeczne
• Polska Akademia Nauk
• popularyzacja