Osoby o lepszej wydolności krążeniowo-oddechowej nie tylko deklarują na co dzień niższy poziom lęku. Reagują też mniejszymi złością i lękiem na silne bodźce emocjonalne. Tak wynika z badania opublikowanego w Acta Psychologica
To niewielki, ale dobrze zaprojektowany eksperyment. Autorzy chcieli sprawdzić dwie kwestie: czy sprawność fizyczna wiąże się z tzw. lękiem i złością jako cechą – czyli względnie stałą skłonnością do przeżywania tych emocji – oraz czy osoby bardziej sprawne inaczej reagują w sytuacji nagłego stresu.
Badacze skupili się na wydolności krążeniowo-oddechowej, czyli zdolności serca, płuc i naczyń krwionośnych do dostarczania tlenu do mięśni podczas wysiłku. Najczęściej opisuje się ją wskaźnikiem V̇O₂max, czyli maksymalnym poborem tlenu. W uproszczeniu: im wyższe V̇O₂max, tym lepsza kondycja tlenowa. Rośnie ona wraz z regularnym treningiem aerobowym, takim jak szybki marsz, bieganie czy jazda na rowerze.
W tym badaniu V̇O₂max oszacowano za pomocą równania uwzględniającego wiek, wskaźnik masy ciała (BMI), płeć i deklarowaną aktywność fizyczną. To metoda stosowana w badaniach populacyjnych, choć mniej precyzyjna niż pomiar laboratoryjny.
Jak wywołano stres
W eksperymencie wzięło udział 40 zdrowych osób w wieku od 18 do 40 lat (23 kobiety i 17 mężczyzn). Wykluczono uczestników z rozpoznanymi zaburzeniami psychicznymi oraz osoby przyjmujące leki psychoaktywne.
Każdy uczestnik odwiedził laboratorium dwukrotnie. Podczas jednej wizyty oglądał 69 neutralnych zdjęć, podczas drugiej – 69 nieprzyjemnych. Obrazy pochodziły z International Affective Picture System, standardowej bazy bodźców wykorzystywanej w badaniach nad emocjami.
Każde zdjęcie wyświetlano przez sześć sekund. Przed i po sesji badani wypełniali kwestionariusze mierzące stan lęku i stan złości. Dzięki temu można było ocenić, jak bardzo emocje zmieniały się pod wpływem nieprzyjemnych bodźców.
Procedura zadziałała: po serii nieprzyjemnych zdjęć poziom lęku i złości wyraźnie wzrósł, natomiast po zdjęciach neutralnych nie odnotowano istotnej statystycznie zmiany.
Różnice między bardziej i mniej sprawnymi
Uczestników podzielono na dwie grupy: o sprawności powyżej średniej (n = 26) i poniżej średniej (n = 14), według wartości oszacowanego V̇O₂max.
Po obejrzeniu nieprzyjemnych zdjęć osoby o niższej sprawności wykazywały większy wzrost lęku i złości niż osoby bardziej sprawne. Różnice były istotne statystycznie.
Autorzy przeanalizowali również zmianę kategorii lęku (niski, pośredni, wysoki). Okazało się, że osoby o sprawności poniżej średniej miały wyraźnie wyższe ryzyko przejścia z poziomu pośredniego do wysokiego lęku po ekspozycji na bodźce emocjonalne.
V̇O₂max okazało się także istotnym predyktorem niższego poziomu lęku jako cechy. Oznacza to, że zależność dotyczyła nie tylko chwilowej reakcji, lecz także ogólnej skłonności do odczuwania lęku. W przypadku złości wyniki były bardziej zniuansowane: sama „złość jako cecha” nie była jednoznacznie związana z wydolnością, natomiast wyższe V̇O₂max wiązało się z mniejszym wzrostem złości w odpowiedzi na stresujący bodziec.
Co to znaczy, a czego nie
Badanie nie dowodzi, że poprawa kondycji automatycznie obniży poziom lęku. Pokazuje jedynie zależność statystyczną, a nie przyczynowość. Autorzy podkreślają też ograniczenia: niewielką próbę, szacowanie – zamiast bezpośredniego pomiaru – wydolności oraz różnice w proporcjach płci między grupami, które mogły wpływać na wyniki.
Mimo to wnioski są spójne z wcześniejszymi badaniami pokazującymi, że aktywność fizyczna wspiera regulację stresu.
Najostrożniejsza interpretacja jest taka: wyższa wydolność krążeniowo-oddechowa może działać jak czynnik ochronny. Nie zastępuje terapii ani leczenia, ale może zwiększać odporność organizmu i psychiki na nagłe obciążenie emocjonalne.
Źródło:
Costa TG i in., Cardiorespiratory fitness is associated with lower anger and anxiety and higher emotional resilience, Acta Psychologica, 264 (2026), 106371. DOI: 10.1016/j.actpsy.2026.106371