W dniach 10-11 marca 2025 roku, ministrowie odpowiedzialni za badania naukowe z krajów Unii Europejskiej zgromadzili się w Warszawie na nieformalnym spotkaniu pod przewodnictwem Polski. Dyskusje koncentrowały się na przyszłości wieloletnich ram finansowych po 2027 roku oraz na roli programów ramowych w dalszym wspieraniu doskonałości naukowej, innowacji i technologicznego rozwoju w Europie. Ministrowie podkreślili znaczenie kontynuacji i wzmocnienia współpracy naukowej oraz innowacyjnej, aby sprostać globalnym wyzwaniom i wzmocnić konkurencyjność Unii Europejskiej.
Europejscy ministrowie zaapelowali o ambitny i skuteczny program finansowania badań i innowacji. Podkreślają, że jest to klucz do konkurencyjnej, technologicznie niezależnej i bezpiecznej Europy. 27 państw członkowskich poparło Deklarację Warszawską, zaproponowaną przez polską prezydencję, która wzywa do niezależnego i efektywnego finansowania nauki. Dokument podkreśla, że ambitny budżet jest niezbędny, aby wyniki badań i innowacje mogły wspierać konkurencyjność Unii oraz gospodarki krajów członkowskich, a także pomagać w sprostaniu największym wyzwaniom współczesnego świata.
W kontekście przyszłych negocjacji dotyczących Wieloletnich Ram Finansowych po 2027 roku, bez uprzedzania ich wyniku, deklarują:
- Przypominają przepisy Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej dotyczące wieloletniego programu ramowego, w tym art. 182, który określa cele naukowe i technologiczne oraz maksymalną kwotę finansowania ze strony Unii.
- Uznają, że programy ramowe przez 40 lat były głównym narzędziem Unii wspierającym doskonałą naukę, rozwój technologiczny i innowacje, przyczyniając się do dobrobytu obywateli, konkurencyjności, stabilności ekonomicznej i silnego rynku wewnętrznego.
- Podkreślają, że programy ramowe UE w zakresie badań i innowacji, takie jak Horyzont 2020 i Horyzont Europa, stały się kluczowym narzędziem rozszerzania współpracy naukowej i innowacyjnej w Europie i z krajami o podobnych poglądach.
- W 2024 roku Rada jednogłośnie uznała, że program ramowy jest kluczowy dla politycznych i strategicznych priorytetów Unii, w tym rozwoju Europejskiej Przestrzeni Badawczej, przyczyniając się do konkurencyjności i odporności Unii.
- Wzywają Komisję Europejską do przygotowania wstępnej propozycji przyszłego programu ramowego, opierając się na dziedzictwie samodzielnych programów ramowych, we współpracy z państwami członkowskimi.
- Podkreślają, że przyszły program ramowy powinien wspierać doskonałe i wpływowe badania naukowe i innowacje w otwartej i uczciwej konkurencji, aby zwiększyć konkurencyjność całej Unii i gospodarek jej państw członkowskich, przyczynić się do bezpieczeństwa, zrównoważonego rozwoju, odporności, suwerenności technologicznej i strategicznej autonomii UE oraz umożliwić Unii Europejskiej skuteczniejsze reagowanie na obecne i przyszłe wyzwania.
- Wzywają do odpowiedniego budżetu dla przyszłego programu ramowego badań i innowacji, odpowiadającego jego strategicznej roli, w tym wzmocnienia konkurencyjności Europy i rozwiązywania globalnych i społecznych wyzwań. Podkreślają, że żaden z przyszłych programów lub instrumentów nie powinien być finansowany kosztem programu ramowego, a jego środki powinny być przeznaczone wyłącznie na badania i innowacje, aby utrzymać ciągłość i efektywność programu.
- Podkreślają, że tam, gdzie to możliwe, potrzebna jest zwiększona koordynacja, lepsze dostosowanie i synergie między dostępnymi politykami i środkami finansowymi na poziomie europejskim, krajowym i regionalnym, aby wzmocnić holistyczne podejście do finansowania badań i innowacji na całym łańcuchu wartości.
- Uważają, że następny program ramowy powinien być zaprojektowany w sposób zapewniający długoterminową orientację na kluczowe wyzwania Unii oraz stabilne i przewidywalne ramy dla społeczności badawczej i innowacyjnej.
- Przyszły program ramowy powinien oferować atrakcyjne ramy dla badań współpracy, wspierać tworzenie nowych transnarodowych sieci współpracy badawczej i innowacyjnej, łącząc profesjonalistów z różnych dziedzin i środowisk, wzmacniając Europejską Przestrzeń Badawczą.
- Oczekują, że przyszły program ramowy zwiększy zdolność UE do bycia najlepszym środowiskiem pracy badawczej na świecie, zatrzyma najlepsze talenty i przyciągnie najlepszych naukowców z całego świata, w tym reintegrację naukowców z powrotem do UE.
- Program powinien zapewniać przestrzeń do eksperymentowania, podejmowania ryzyka i uczenia się na błędach, ponieważ są to kluczowe czynniki przełomowej nauki i innowacji.
- Program ramowy powinien nadal wspierać kobiety i grupy niedostatecznie reprezentowane w badaniach i innowacjach oraz wspierać różnorodne talenty w sprawiedliwym i inkluzyjnym środowisku.
- Przypominają kluczową rolę Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC) i Europejskiej Rady ds. Innowacji (EIC) w obecnym programie Horyzont Europa i wzywają Komisję do zachowania ich niezależności i rozszerzenia ich roli w przyszłym programie ramowym, we współpracy z państwami członkowskimi.
- Podkreślają znaczenie uproszczonych zasad i zmniejszenia obciążeń administracyjnych.