Terapia genowa przeciw ciężkiej padaczce. Naukowcy naprawili uszkodzony gen

Eksperymentalna terapia genowa pozwoliła znacząco ograniczyć napady padaczkowe u myszy z zespołem Dravet – jedną z najcięższych postaci padaczki wieku dziecięcego. Naukowcy naprawili pojedynczą mutację DNA bez przecinania nici genomu, a efekty leczenia utrzymywały się także u starszych zwierząt

Zespół naukowców z The Jackson Laboratory, Broad Institute i Children’s Hospital of Philadelphia opisał wyniki eksperymentalnej terapii genowej dla zespołu Dravet. To rzadka i ciężka postać padaczki wieku dziecięcego, która zwykle ujawnia się w pierwszych latach życia. Choroba powoduje częste napady, zaburzenia rozwoju i zwiększa ryzyko nagłej śmierci. Wyniki badań opublikowano w Science Translational Medicine.

Większość przypadków zespołu Dravet wiąże się z mutacjami genu SCN1A. Odpowiada on za produkcję białka Nav1.1, które pomaga kontrolować aktywność neuronów. Gdy gen działa nieprawidłowo, część komórek nerwowych traci zdolność hamowania nadmiernej aktywności mózgu. To prowadzi do napadów padaczkowych, często słabo reagujących na leczenie.

Badacze skupili się na jednej z mutacji genu SCN1A, oznaczonej jako R613X. Do jej naprawy wykorzystali metodę adenine base editing. Technika ta pozwala zmienić pojedynczą „literę” DNA bez przecinania obu nici materiału genetycznego, co ma ograniczać ryzyko przypadkowych uszkodzeń genomu.

Edytor genów dostarczono do mózgu myszy za pomocą zmodyfikowanego wirusa. Zwierzęta otrzymały pojedynczy zastrzyk pierwszego dnia po urodzeniu lub dwanaście dni później. W obu grupach liczba napadów spadła, a przeżywalność wyraźnie się poprawiła.

Naukowcom udało się poprawić około 60 proc. uszkodzonych kopii DNA w komórkach mózgu. To wystarczyło, by przywrócić niemal prawidłowe działanie genu. Autorzy wyjaśniają, że komórki same usuwają część wadliwych cząsteczek RNA, dlatego nawet częściowa korekta może znacząco poprawić funkcjonowanie neuronów.

„Zaletą tego podejścia jest to, że po naprawieniu genu naturalne systemy regulacyjne komórki ponownie przejmują kontrolę. Nie zarządzamy chorobą, lecz przywracamy biologii działanie, do którego została stworzona” – powiedział Matthew Simon z Rare Disease Translational Center w The Jackson Laboratory.

Szczególnie ważny okazał się efekt leczenia u starszych myszy. „Większość pacjentów nie otrzymuje diagnozy przy narodzinach. Rozpoznanie pojawia się dopiero po wystąpieniu objawów. Dlatego pokazanie, że możemy interweniować później, w wieku bardziej zbliżonym do wieku rzeczywistych pacjentów, jest bardzo istotne” – podkreślił Simon.

Autorzy zaznaczają , że badanie dotyczyło jednej konkretnej mutacji. U pacjentów z zespołem Dravet występuje wiele różnych wariantów uszkodzeń genu SCN1A. Kolejnym krokiem będzie więc opracowanie metod pozwalających szybciej dostosowywać terapię do konkretnych mutacji oraz bezpiecznie dostarczać edytory genów do mózgu ludzi.

Praca wpisuje się w szerszy rozwój terapii genowych dla rzadkich chorób. Amerykańska Food and Drug Administration opublikowała w lutym 2026 r. nowe wytyczne dotyczące terapii tworzonych dla konkretnych mutacji genetycznych. Dokument zakłada możliwość oceny takich terapii na podstawie dobrze poznanego mechanizmu biologicznego, nawet jeśli przeprowadzenie dużych badań klinicznych jest trudne lub niemożliwe.

Ten sam zespół badaczy pracuje już nad podobnymi terapiami dla innych rzadkich chorób neurologicznych i metabolicznych. Wcześniej opisał m.in. próby naprawy mutacji związanych z zespołem Zellwegera oraz naprzemiennym porażeniem połowiczym dziecięcym.

„To badanie daje nadzieję, że edycja zasad azotowych może być skutecznym sposobem trwałego skorygowania przyczyny zespołu Dravet u pacjentów” – powiedział David Liu z Broad Institute. Na razie terapia została przetestowana wyłącznie u myszy. Zanim podobne leczenie będzie można zastosować u ludzi, potrzebne są dalsze badania nad bezpieczeństwem i skutecznością tej metody.

Źródła:

• Science Translational Medicine – badanie „In vivo adenine base editing ameliorates Dravet syndrome phenotypes in a mouse model”
• The Jackson Laboratory – komunikat prasowy

• Nauki medyczne