Wełna pod popiołem. Nowy trop w sprawie erupcji Wezuwiusza

Czy w dniu zagłady Pompejów było zimno? Najnowsze badania sugerują, że część mieszkańców miała na sobie ciężkie, wełniane ubrania, co podważa utarte wyobrażenia o sierpniowej katastrofie sprzed niemal dwóch tysięcy lat

W I wieku n.e. doszło do jednej z najtragiczniejszych erupcji wulkanicznych w dziejach ludzkości. Uważa się, że podczas erupcji Wezuwiusza zginęło nawet do 16 tys ludzi. 

Analiza gipsowych odlewów ofiar katastrofy wskazuje, że część mieszkańców Pompejów w chwili śmierci miała na sobie ciężkie, wełniane ubrania. Stąd właśnie wyniki badań, zaprezentowane przez zespół z Uniwersytetu w Walencji, ponownie kierują uwagę na kwestię dokładnej daty erupcji w 79 r. n.e.

Badanie przeprowadziła interdyscyplinarna grupa ÁTROPOS. Naukowcy przeanalizowali 14 gipsowych odlewów ofiar odkrytych w pobliżu bramy Porta Nola. Na powierzchni odlewów zachowały się wyraźne odciski tkanin, które pozwoliły określić zarówno rodzaj użytych materiałów, jak i sposób wykonania odzieży.

Llorenç Alapont, archeolog z Uniwersytetu w Walencji, wyjaśnia że w co najmniej czterech przypadkach możliwe było jednoznaczne rozpoznanie kroju ubrań oraz struktury splotu tkaniny. „Na podstawie naszych badań możemy ustalić, jak ludzie byli ubrani w tym konkretnym dniu historii – stwierdza Alapont w komunikacie uczelni. Analiza wskazuje, że ofiary nosiły wełniane tuniki i płaszcze wykonane z gęsto tkanej, ciężkiej wełny.

Chłód czy ochrona przed erupcją?

Sama obecność wełny nie jest zaskakująca. W świecie rzymskim był to najpowszechniej stosowany materiał do wyrobu ubrań. Wątpliwości budzi jednak fakt noszenia dwóch warstw ciężkiej wełny, jeśli erupcja rzeczywiście nastąpiła 24 sierpnia, czyli w środku śródziemnomorskiego lata.

Autorzy badania podkreślają, że nie przesądzają jednej interpretacji. „Nie wiemy, czy to ubranie miało chronić przed gazami, czy przed wysoką temperaturą generowaną przez erupcję” – mówił Alapont cytowany przez Live Science. Jednym z możliwych wyjaśnień jest więc nietypowo chłodna pogoda, innym zaś użycie grubej odzieży jako prowizorycznej ochrony przed popiołem, gorącymi gazami i opadem materiału piroklastycznego podczas erupcji trwającej około 18 godzin.

Badacze zwracają  uwagę, że podobny typ ubioru występował zarówno u osób, które zginęły wewnątrz budynków, jak i u tych znalezionych na zewnątrz. Może to sugerować wspólne warunki środowiskowe, a nie indywidualny wybór.

Pedar Foss, archeolog i historyk z DePauw University, w rozmowie z Live Science zaznacza, że sama obecność wełny nie musi świadczyć o niskiej temperaturze. „Nosili wełnę, ponieważ był to podstawowy materiał odzieżowy. Około 90 proc. ubrań w świecie rzymskim wykonywano z wełny” – podkreśla Foss. Zwraca też uwagę, że len był mniej trwały, a jedwab i bawełna pozostawały towarami luksusowymi, dostępnymi głównie dla elit.

Problem datowania erupcji

Ustalenia zespołu z Walencji wpisują się w trwającą od lat debatę dotyczącą dokładnej daty erupcji Wezuwiusza. Ta tradycyjnie przyjmowana – 24 sierpnia 79 r. n.e. –opiera się na listach Pliniusza Młodszego, który był świadkiem erupcji jako nastolatek, a swoje relacje spisał kilkadziesiąt lat później w korespondencji z Tacyt.

Foss przypomina, że przekaz Pliniusza był w średniowieczu wielokrotnie kopiowany, co przez lata rodziło wątpliwości co do dokładności zapisu miesiąca. Współczesne badania filologiczne skłaniają się jednak ku temu, że autor rzeczywiście wskazywał sierpień.

Jednocześnie część archeologów zwraca uwagę na znaleziska z Pompejów, które mogą sugerować późniejszą porę roku: obecność jesiennych owoców, ślady używania palenisk w domach czy inskrypcję wykonaną węglem drzewnym, datowaną na październik. Allison Emmerson, archeolożka z Tulane University, zauważa  że „tradycja rękopiśmienna jest dość spójna i wskazuje 24 sierpnia, ale to, czy odzwierciedla ona faktyczną datę wydarzenia, pozostaje przedmiotem dyskusji”.

Źródła

• Live Science, Tom Metcalfe, „Pompeii victims were wearing woolen cloaks in August when they died”
• Uniwersytet w Walencji, komunikat prasowy:
  https://www.uv.es/uvweb/uv-news/en/news/victims-pompeii-eruption-wore-heavy-wool-cloaks-tunics-suggesting-different-environmental-conditions-summer-1285973304159/Novetat.html?id=1286464337848&plantilla=UV_Noticies/Page/TPGDetaillNews

• aktualności
• Nauki humanistyczne i społeczne
• popularyzacja