Wielkie wymieranie i katastrofa klimatyczna. Tropikalne lasy nie wytrzymały
Skamieniałości z okresu największego wymierania w dziejach Ziemi potwierdzają, że planeta przekroczyła wówczas punkt krytyczny klimatu. Tropikalne lasy przestały wówczas pochłaniać dwutlenek węgla – ustalili badacze z University of Leeds i China University of Geosciences
Permsko-triasowe wymieranie sprzed 252 mln lat, znane także jako „wielkie wymieranie”, doprowadziło do zagłady około 90 proc. gatunków morskich i większości lądowej fauny i flory. Choć jego bezpośrednią przyczyną były erupcje wulkaniczne w regionie dzisiejszej Syberii (tzw. trapy syberyjskie), naukowcy od lat zastanawiali się, dlaczego epoka supercieplarniana trwała potem aż 5 mln lat.
Nowe badania opublikowane w Nature Communications pokazują, że to załamanie tropikalnych ekosystemów, a nie tylko emisje wulkaniczne, mogło utrwalić katastrofę klimatyczną. Utrata zdolności pochłaniania dwutlenku węgla przez roślinność doprowadziła do długotrwałego wzrostu stężenia dwutlenku węglą i przegrzania planety.
„To jedyne znane wydarzenie w historii Ziemi, podczas którego doszło do całkowitego załamania tropikalnych lasów. To właśnie ta obserwacja zainspirowała naszą hipotezę” – wyjaśnia dr Zhen Xu z School of Earth and Environment, University of Leeds, pierwsza autorka publikacji.
Punkt krytyczny w systemie klimatycznym Ziemi
Międzynarodowy zespół przeanalizował rekordy kopalne oraz ślady dawnych warunków klimatycznych zapisane w skałach. Na tej podstawie zrekonstruowano zmiany produktywności roślin w czasie wymierania. Wyniki jasno wskazują: roślinność niemal zanikła, a w konsekwencji mocno spadła zdolność biosfery do sekwestracji węgla.„Po latach terenowych badań, analiz i symulacji mamy już dane, które to potwierdzają” – dodaje dr Xu.
Autorzy przekonują, że ich odkrycie dowodzi istnienia punktów krytycznych w systemie klimatycznym. Momentów, po których dalsze ocieplenie może się samoistnie pogłębiać. Gdy roślinność znika, cykl węglowy zostaje zaburzony w sposób, który może utrzymać się przez miliony lat, nawet bez dalszych emisji.
Historia zapisana w skałach Chin
Badania oparte były na zapisach geologicznych z Chin, gdzie trzy pokolenia geologów przez dekady gromadziły skamieniałości z epoki permskiej i triasowej. Od 2016 r. dr Xu oraz jej współpracownicy przemierzyli Chiny: od subtropikalnych lasów po pustynie, często docierając w trudno dostępne miejsca konno lub łodzią.
Po przyjeździe do Leeds w 2020 r., dr Xu rozpoczęła współpracę z prof. Benjaminem Millsem, który prowadzi symulacje klimatyczne pozwalające oszacować skutki utraty roślinności. Modele potwierdziły: skala ocieplenia po wymieraniu odpowiada spadkowi pochłaniania dwutlenku węglą widocznemu w zapisie kopalnym.
„Wyniki te są ostrzeżeniem dotyczącym współczesnych tropikalnych lasów. Jeśli czeka je podobne załamanie, nie powinniśmy się spodziewać powrotu klimatu do poziomu sprzed epoki przemysłowej – nawet jeśli przestaniemy emitować dwutlenek węgla” – ostrzega prof. Mills z University of Leeds.
Paleontologia na nowo: dane, modele, ostrzeżenia
Współautorzy publikacji z China University of Geosciences, prof. Hongfu Yin i prof. Jianxin Yu, podkreślają, że paleontologia musi sięgać po nowe techniki i współpracę interdyscyplinarną, by lepiej zrozumieć przeszłość i przewidywać przyszłość.
„To odpowiedzialność wobec całego życia na Ziemi – dziś i w przyszłości. Historia naszej planety nadal się pisze, a my wszyscy mamy udział w jej kolejnym rozdziale” – dodaje prof. Yu.
Źródła:
- Komunikat University of Leeds na EurekAlert: https://www.eurekalert.org/news-releases/1089198
Artykuł w Nature Communications (2 lipca 2025): https://doi.org/10.1038/s41467-025-60396-y