Wybrano nowego papieża: spojrzenie wstecz na walkę o tron Piotrowy i historię konklawe
Autor: Colin Rose
Streszczenie
8 maja 2025 roku kardynał Robert Prevost z USA został wybrany nowym papieżem, przyjmując imię Leon XIV. Wybór nastąpił w trakcie konklawe – starożytnego rytuału, podczas którego kardynałowie elektorzy głosują w odosobnieniu, aż jeden z nich zdobędzie większość. Historia konklawe pokazuje, że papiestwo to nie tylko funkcja religijna, ale również polityczna – szczególnie widoczna w czasach renesansu, gdy papieże odgrywali istotną rolę w dyplomacji i wojnach włoskich. Dzisiejszy wybór papieża nadal budzi wielkie emocje i wpływa zarówno na życie duchowe wiernych, jak i na światową politykę.
Kardynał Robert Prevost ze Stanów Zjednoczonych został nowym papieżem, następcą Franciszka, przyjmując imię Leon XIV. Został wybrany w trakcie wielowiekowego rytuału znanego jako konklawe. Podczas tego procesu 133 uprawnionych kardynałów elektorów Kościoła katolickiego odosobniło się i wybierało nowego papieża w całkowitej izolacji.
W tym czasie nie mieli kontaktu ze światem zewnętrznym i głosowali wielokrotnie – na piśmie i ustnie – aż jeden z kandydatów zdobył większość dwóch trzecich głosów.
Każda nieudana tura głosowania wywoływała westchnienia wśród tłumów zgromadzonych na placu Świętego Piotra, a palone karty do głosowania, zmieszane z substancjami chemicznymi, unosiły z komina Kaplicy Sykstyńskiej czarny dym. Biały dym, który ukazał się 8 maja 2025 roku, oznaczał wybór papieża i rozpoczęcie nowej ery pontyfikatu – tym razem Leona XIV.
Historia konklawe – religia i polityka
Jako badacz włoskiego renesansu uczę o konklawe i historii papiestwa – i pokazuję, że papież to zarówno duchowy przywódca Kościoła katolickiego, jak i głowa państwa Watykan – najmniejszego suwerennego państwa świata.
W XV-XVII wieku Watykan był stolicą znacznie większego Państwa Kościelnego, obejmującego znaczną część północnych Włoch. Papieże odgrywali istotną rolę w polityce regionu, wpływając na losy wielkich rodów jak Medyceusze – to właśnie papież Klemens VII, z tego rodu, przyczynił się do ustanowienia pierwszego księcia Florencji.
Istnieją nawet opowieści o „papieżu-wojowniku” Juliuszu II, który miał osobiście prowadzić szturm na Bolonię w 1506 roku.
Papieże wpływali też na losy całej Europy – np. Paweł III, następca Klemensa, ekskomunikował króla Anglii Henryka VIII, co przypieczętowało zerwanie z Rzymem i narodziny anglikanizmu w 1538 roku.
Papież Aleksander VI Borgia był jeszcze bardziej imperialny – to on zatwierdził traktat z 1494 roku, który podzielił cały świat poza Europą między Hiszpanię (jego ojczyznę) i Portugalię. Jego syn, Cezar Borgia, stał się pierwowzorem jednej z postaci w dziele Machiavellego Książę.
Polityczne kalkulacje i intrygi
Zostanie papieżem było ogromnym wydarzeniem nie tylko dla kardynała, ale i całej jego rodziny. Kandydaci – zwani papabili – rozpoczynali swoje zakulisowe działania i negocjacje jeszcze przed śmiercią papieża. Po jego odejściu do Rzymu zjeżdżali kardynałowie z całego świata, budowano dla nich tymczasowe cele, a samo konklawe stawało się areną złożonych układów i strategii.
Enea Silvio Piccolomini, który został papieżem Piusem II w 1458 roku, zostawił pamiętnik, w którym opisał przebieg wyboru – pełen gróźb, namawiania i kalkulacji – bardziej skomplikowany niż niejeden film polityczny.
Choć wielu duchownych (w tym sam Pius II) wyrażało niepokój z powodu politycznego charakteru papiestwa, we Włoszech był on akceptowaną częścią rzeczywistości dyplomatycznej.
Sede vacante: czas chaosu i napięcia
Okres między śmiercią papieża a wyborem następcy to tzw. sede vacante – czas, gdy zawieszeniu ulegał porządek polityczny. Jak ujął to pewien mieszkaniec Rzymu w 1559 roku: „Podczas sede vacante to ludzie są panami.” W tym czasie dochodziło do osobistych porachunków, a nawet bójek.
Rzymianie spędzali te dni na plotkach, spekulacjach i… zakładach o wynik konklawe. Europejscy władcy i duchowni starali się przemycać informacje i wpływać na wybór faworytów.
W 1730 roku kardynał Lambertini (późniejszy papież Benedykt XIV) przemycił z konklawe list z podziękowaniem za wsparcie jego kampanii.
Choć konklawe odbywa się za zamkniętymi drzwiami, zawsze budziło olbrzymie emocje. Biały dym jako sygnał wyboru papieża pojawił się dopiero w XX wieku – wcześniej obwieszczały go dzwony kościelne.
Dziś i dawniej – ten sam ciężar wyboru
Wybór papieża to nie tylko religijna decyzja – to również powołanie głowy państwa. Choć dzisiejszy Watykan nie jest tak potężny jak dawne Państwo Kościelne, nadal odgrywa ważną rolę polityczną i symboliczną.
Współczesne tłumy czekające na nowego papieża mogą być spokojniejsze niż ich renesansowi przodkowie, ale zainteresowanie i znaczenie tego momentu pozostaje niezmienne.
Autor: Colin Rose
Niniejsze streszczenie odnosi się do artykułu A new pope is chosen: A look back on the jostling for the papacy and the conclave’s history