Ewolucja niejedno ma imię – biologiczna, układów kwantowych, kulturowa, tektoniczna, poglądów, technologiczna… To skutek rozszerzenia znaczenia tego terminu, który powstał gdzieś na styku nauk biologicznych i nauk o środowisku, na inne dziedziny, często jako synonim rozwoju.
Okładka Anil T Prabhakar , Instagram: Anil_T_Prabhakar. Orangutan wyciąga rękę do człowieka – ale czy chce mu pomóc wydostać się z błota, czy może po prostu prosi o jedzenie lub coś innego? Relacje między ludźmi a ewolucyjnie „mniej zaawansowanymi” gatunkami nie zawsze są tak oczywiste, jak mogłoby się wydawać.
Od redakcji
Zbudowani z materii gwiazdowej
Ewolucja niejedno ma imię – biologiczna, układów kwantowych, kulturowa, tektoniczna, poglądów, technologiczna… To skutek rozszerzenia znaczenia tego terminu, który powstał gdzieś na styku nauk biologicznych i nauk o środowisku, na inne dziedziny, często jako synonim rozwoju.
Dziś ewolucji podlegają także systemy abiotyczne, choć np. Wszechświat ulega raczej regresji, bo od Wielkiego Wybuchu powoli gaśnie wraz ze wzrostem entropii i nie może korzystać z atrakcji doboru naturalnego jak pawie Wilkonia (poniżej), bo nie ma w czym wybierać. No, chyba że gdzieś w czarnych dziurach tuneluje z innymi, może lepszymi wszechświatami.
Na Ziemi, najważniejszym obiekcie we Wszechświecie (niech się na mnie astronomowie nie złoszczą), kres naturalnej ewolucji biologicznej wydaje się bliski. Człowiek (czyli ja, ty, pan, pani) może metodami inżynierii genetycznej wpływać na ewolucję świata ożywionego. Mnożą się zatem obiekty modyfikowane genetycznie (GMO), jak grzyboodporna kukurydza. Swoją drogą, kiedy widzę jajka reklamowane pochodzeniem od kur karmionych paszą bez GMO, to nie kupuję. Wolę jajko z paszą GMO niż skażoną fungicydami.
Co więcej, zaczęliśmy tworzyć systemy informatyczne sztucznej inteligencji (SI), które ewoluują według algorytmów genetycznych, inspirowanych naturalnymi procesami biologicznymi. Zapewne niedługo SI zacznie grzebać w naszych genach, szukając genotypu zdolnego do życia na ogrzanej planecie. Zdigitalizowana, wypełni w końcu Wszechświat kopią ludzkiej świadomości.
Carl Sagan powiedział onegdaj, że wszyscy jesteśmy zbudowani z materii gwiazdowej (atomów). Ten naukowy fakt ma swoje konsekwencje filozoficzne, które kryją się w pytaniu – czy materia nieożywiona, kombinując z atomami metodą prób i błędów, nie znalazła w końcu skutecznego środka, by zrozumieć samą siebie? Na Ziemi ewolucja trwała około czterech miliardów lat. Jej zwieńczeniem jest mózg, uzbrojony w matematyczną teorię gier ewolucyjnych. Od zrozumienia jeden krok.
Człowiek odniósł niezwykły sukces ewolucyjny. W ostatnich 100 latach przybyło nas z górą sześć miliardów. Stanowiąc promile masy materii ożywionej, dominujemy nad światem roślin i zwierząt, redukując (świadomie lub nie) liczbę gatunków i wielkość ich populacji. Ograniczając bioróżnorodność, spowalniamy proces ewolucji naturalnej ze szkodą dla nas samych. W końcu zostaniemy ze sztuczną inteligencją i sztuczną ewolucją…
prof. dr hab. Marek Lewandowski
Spis treści
Panorama
- Paweł Golik WĘDRÓWKI ZAPISANE W NASZYM DNA Genetyka
- Jacek Mańko KWESTIA MASZYN Kognitywistyka
- Krzysztof Argasiński BIĆ SIĘ ALBO NIE BIĆ Matematyka
- Tanishka Soni, Mateusz Mikołajczak, Stanisław Mazur, Christian Schiffer ECHA Z KARPAT Geologia
- Witold Zawadzki PIERWSZY, A NIE CZWARTY Fizyka
- Rafał Sikora, Mirosław Masojć, Grzegorz Michalec, Byamba Gunchinsuren ŻYCIE I ŚMIERĆ NA PUSTYNI Geologia
Badania w toku
- Małgorzata Anna Gazda KOLOROWA PTASIA UKŁADANKA Biologia
- Ewa Stefanik, Karolina Wolny MAŁY BOHATER BADAŃ NAUKOWYCH Biologia
- Karol Życzkowski TYPOWE I ATYPOWE ZMIANY UKŁADÓW KWANTOWYCH Fizyka
- Natalia Kartawik, Jolanta Behnke-Borowczyk NAJSTARSI KOLONIZATORZY ZIEMI Biologia
Rozmowa numeru
Prezentacje
- Marek Lewandowski HISTORIA ZLODOWACEŃ GLOBALNYCH Geologia
- Nikodem Zieliński O PRZEMIANACH FORM W PRZYRODZIE Biologia
- Aneta Duda-Jaśkiewicz NAUCZYCIEL – (R)EWOLUCJONISTA SYSTEMU EDUKACJI Pedagogika
- Anna Karnkowska CZY WSPÓŁPRACA SIĘ OPŁACA? Biologia
- Dorota Łagodzka Czy zwierzę może zostać artystą? MALARSTWO MAŁP Antropozoologia
- Filip Biały OD SZTUCZNEJ INTELIGENCJI DO GWIAZD Filozofia
- Michael Pleyer, Sławomir Wacewicz JAK POWSTAŁ JĘZYK Językoznawstwo
Punkt widzenia
W obiektywie
Aktualności
Zespół redakcyjny
Jolanta Iwańczuk redaktor naczelna nauki o Ziemi jolanta.iwanczuk@pan.pl
Daniel Sax redaktor, tłumacz
Mariusz Gogól nauki biomedyczne i biochemiczne
Patrycja Strzetelska nauki humanistyczne
Witold Zawadzki nauki ścisłe i techniczne
Dominik Wódz redakcja językowa
Andrzej Figatowski grafika
Sylwia Piwowar edycja zdjęć
Anna Bielec koordynator projektu
Rada Naukowa
Marek Konarzewski prezes PAN (przewodniczący)
Dariusz Jemielniak (wiceprzewodniczący)
Andrzej Buko, Katarzyna Czarnecka, Patrycja Dołowy, Paweł Golik, Janusz Jurczak, Tomasz Kapitaniak, Marek Krawczyk, Krzysztof Nowak, Anna Zawadzka
Druk: Agencja Wydawniczo-Poligraficzna Gimpo
Józef Wilkoń, Pawie, 2022, technika wodna mieszana. Ilustrator, malarz, rzeźbiarz, twórca plakatów i scenografii teatralnych. Urodził się w 1930 roku w Bogucicach koło Wieliczki. Absolwent malarstwa na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie (dyplom w 1955 roku) i historii sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim (dyplom w 1954 roku). Zilustrował ponad 200 książek dla dzieci i dorosłych w kraju i za granicą. fot. FUNDACJA „ARKA” IM. JÓZEFA WILKONIA
Magazyn Polskiej Akademii Nauk
nr 3/79/2024 kwartalnik ISSN 1733-8662
nakład: 2000 egz.
© Polska Akademia Nauk Biuro ds. Komunikacji i Informacji Naukowej
pl. Defilad 1
00-901 Warszawa
www.pan.pl www.academia.pan.pl academia@pan.pl
Polecane:
-
Wykuć przyszłość Przejdź do publikacji: Wykuć przyszłość
-
Artykuł
Ewolucja to nielinearna opowieść Przejdź do publikacji: Ewolucja to nielinearna opowieść
-
Artykuł
WĘDRÓWKI ZAPISANE W NASZYM DNA Przejdź do publikacji: WĘDRÓWKI ZAPISANE W NASZYM DNA