Mężczyźni muszą ćwiczyć dwa razy więcej, by równie skutecznie chronić serce

Ruch to najlepsze lekarstwo dla serca ale, jak się okazuje, nie dla wszystkich działa tak samo. Najnowsze badania prowadzone w Wielkiej Brytanii pokazują, że kobiety czerpią z aktywności fizycznej większe korzyści zdrowotne niż mężczyźni. Aby obniżyć ryzyko choroby wieńcowej o 30 proc., mężczyźni muszą ćwiczyć ponad dwa razy dłużej

Zespół badaczy pod kierunkiem dr Jiajin Chen z Uniwersytetu Xiamen w Chinach przeanalizował dane ponad 85 tys. uczestników projektu UK Biobank, którzy przez tydzień nosili akcelerometry – urządzenia mierzące intensywność ruchu. Wśród nich 80 tys. osób nie miało wcześniej choroby wieńcowej, a ponad 5 tys. stanowiły osoby już z rozpoznanym schorzeniem. Wyniki opublikowano w październiku 2025 r. w czasopiśmie Nature Cardiovascular Research.

Kobiety, które poświęcały tygodniowo 250 minut na umiarkowaną lub intensywną aktywność fizyczną, miały o 30 proc. mniejsze ryzyko rozwoju choroby wieńcowej niż te mniej aktywne. Mężczyźni musieli ćwiczyć aż 530 minut tygodniowo, by uzyskać taki sam efekt.

Podobną zależność zaobserwowano u osób już chorujących na serce. Kobiety z istniejącą chorobą wieńcową, spełniające minimalne zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia (150 minut ruchu tygodniowo), miały trzykrotnie niższe ryzyko zgonu w czasie obserwacji niż mężczyźni o podobnym poziomie aktywności.

„Nasze wyniki wskazują, że kobiety uzyskują porównywalne korzyści zdrowotne przy zaledwie połowie czasu ćwiczeń potrzebnego mężczyznom” – podkreśla prof. Yan Wang, współautorka badania z Uniwersytetu Xiamen.

Jedna norma to za mało

Obecne zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia, Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego i Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego są identyczne dla obu płci – każdemu zaleca się co najmniej 150 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo. Jednak, jak wskazują badacze z Chin i Wielkiej Brytanii, „jedna norma dla wszystkich” nie uwzględnia istotnych różnic biologicznych między kobietami i mężczyznami.

„To kolejny dowód, że podejście one-size-fits-all nie sprawdza się w profilaktyce chorób serca” – komentuje w Nature Cardiovascular Research dr Emily Lau, kardiolożka z Massachusetts General Hospital w Bostonie. „Potrzebujemy wytycznych dostosowanych do płci i wieku, które pozwolą skuteczniej chronić zdrowie kobiet”.

Według badania kobiety były mniej aktywne niż mężczyźni: jedynie 46 proc. z nich spełniało minimalne wytyczne WHO, wobec 52 proc. mężczyzn. Tymczasem choroby układu sercowo-naczyniowego odpowiadają globalnie za jedną trzecią zgonów kobiet.

Hormony, mięśnie, metabolizm

Skąd ta różnica? Autorzy badania wskazują na kilka możliwych przyczyn fizjologicznych. Jedną z nich jest działanie estrogenu, który zwiększa zdolność organizmu do spalania tłuszczów w trakcie wysiłku i poprawia metabolizm lipidów. Z kolei różnice w strukturze mięśni – większy udział włókien typu I u kobiet i typu II u mężczyzn – mogą sprawiać, że kobiety efektywniej wykorzystują tlen podczas ćwiczeń, a tym samym odnoszą z ruchu większe korzyści dla serca i układu krążenia.

Badacze podkreślają jednak, że potrzebne są dalsze analizy, zwłaszcza dotyczące kobiet po menopauzie, u których poziom estrogenu gwałtownie spada.

„Różnice biologiczne między płciami nie są przeszkodą, lecz szansą” – zauważa dr Lau. „Zrozumienie ich pozwoli tworzyć skuteczniejsze i bardziej sprawiedliwe strategie profilaktyki chorób serca”.

Inteligentne opaski w służbie nauki

W badaniu wykorzystano dane z akcelerometrów noszonych na nadgarstku, które mierzyły intensywność ruchu w czasie rzeczywistym. To istotne, ponieważ wcześniejsze analizy opierały się głównie na samoopisach uczestników a te, jak wiadomo, mogą być mało wiarygodne. 

Dzięki urządzeniom pomiar był obiektywny, a dane porównywalne. „Rosnąca popularność opasek fitness i zegarków sportowych daje naukowcom ogromne możliwości” – piszą autorzy pracy.

Takie urządzenia mogą w przyszłości stać się podstawą spersonalizowanych programów prewencji chorób serca, dostosowanych nie tylko do płci, ale także do wieku, stylu życia i ryzyka genetycznego.

Równe szanse w profilaktyce

Choć wyniki badania pokazują, że kobiety korzystają z ruchu bardziej, naukowcy przypominają, że globalnie to właśnie one częściej nie spełniają zaleceń dotyczących aktywności fizycznej. Według WHO aż 34 proc. kobiet na świecie nie jest wystarczająco aktywnych, w porównaniu z 29 proc. mężczyzn.

„Mamy nadzieję, że nasze wyniki zachęcą kobiety do większej aktywności” – mówi dr Jiajin Chen. „Wysiłek fizyczny to jedna z najskuteczniejszych metod obniżania ryzyka sercowo-naczyniowego i, jak się okazuje, kobiety mogą z niej korzystać wyjątkowo efektywnie”. Dr Lau apeluje o zmianę paradygmatu: „Czas przejść od rozmów do działania. Potrzebujemy strategii uwzględniających płeć i programów profilaktyki, które naprawdę odpowiadają na różnice między kobietami a mężczyznami”.

Źródła:

• Jiajin Chen et al., Sex differences in the association of wearable accelerometer-derived physical activity with coronary heart disease incidence and mortality, Nature Cardiovascular Research, 2025, DOI: 10.1038/s44161-025-00732-z
  
• Emily S. Lau, Sex differences in the association of physical activity with coronary heart disease incidence and mortality, Nature Cardiovascular Research, 27 października 2025
  
• Ian Sample, Men need twice as much exercise as women to lower heart disease risk, The Guardian, 27 października 2025
  

• Nauki medyczne