Naukowcy po raz pierwszy oszacowali rozmiary jednego z najważniejszych systemów podtrzymujących życie na lądzie. Według badań opublikowanych w czasopiśmie Science grzyby mikoryzowe tworzą w glebach świata sieć o łącznej długości około 110 biliardów kilometrów. To niemal miliard razy więcej niż odległość dzieląca Ziemię od Słońca

Większość tej historii rozgrywa się poza naszym wzrokiem. Pod lasami, łąkami, mokradłami i polami uprawnymi żyją grzyby arbuskularne należące do grupy grzybów mikoryzowych. Ich cienkie strzępki łączą się z korzeniami roślin i sięgają znacznie dalej niż same korzenie. Dzięki temu dostarczają roślinom wodę oraz składniki odżywcze, przede wszystkim fosfor i azot. W zamian otrzymują związki węgla powstające podczas fotosyntezy.

To relacja starsza niż większość współczesnych ekosystemów. Według autorów badań grzyby mikoryzowe wspomagają rośliny od około 450 milionów lat. Dziś współpracują z blisko 70 proc. gatunków roślin lądowych. W sprzyjających warunkach mogą nawet stukrotnie zwiększać obszar, z którego roślina pobiera wodę i składniki pokarmowe.

Mimo ich znaczenia naukowcy do niedawna nie wiedzieli, jak rozległa jest globalna sieć tych organizmów ani gdzie występują jej największe skupiska. Odpowiedzi ma dostarczyć projekt przygotowany przez Society for the Protection of Underground Networks (SPUN) – międzynarodową organizację zajmującą się badaniem i ochroną podziemnych sieci grzybów – we współpracy z naukowcami z holenderskiego instytutu AMOLF i Vrije Universiteit Amsterdam.

Łyżeczka gleby pełna połączeń

Aby oszacować skalę zjawiska, badacze zebrali dane z 16 tysięcy próbek gleby pochodzących z ponad czterech tysięcy lokalizacji rozsianych po całym świecie. W analizie uwzględniono lasy, tundrę, pustynie, mokradła, tereny rolnicze i naturalne łąki.

Następnie połączono te informacje z danymi dotyczącymi klimatu, składu chemicznego gleb i roślinności. Pomógł w tym specjalny system obrazowania opracowany w instytucie AMOLF. Urządzenie wykonało ponad 300 tysięcy pomiarów strzępek grzybów, co pozwoliło stworzyć modele przewidujące ich zagęszczenie w różnych częściach świata.

Wyniki okazały się trudne do wyobrażenia. Według nowych szacunków w górnych 15 centymetrach gleb świata znajduje się około 110 biliardów kilometrów strzępek grzybów arbuskularnych. Gdyby połączyć je w jedną linię, sięgnęłyby od Ziemi do Słońca około miliard razy.

„Trudno przecenić znaczenie i ogrom tych grzybów. W zaledwie jednej łyżeczce gleby może znajdować się do 10 metrów sieci mikoryzowej” – powiedział Justin Stewart, mykolog ze SPUN i współautor publikacji, cytowany przez Popular Science.

Cięższe niż ludzkość

Naukowcy oszacowali również masę tej podziemnej sieci. Łączna biomasa strzępek grzybów arbuskularnych wynosi około 300 milionów ton. To mniej więcej pięć razy więcej niż ważą wszyscy ludzie żyjący obecnie na Ziemi.

Znaczenie tych organizmów nie sprowadza się jednak do ich liczby. Grzyby uczestniczą w obiegu węgla, pomagając transportować go z roślin do gleby. Według autorów badań każdego roku do gleby trafia za ich pośrednictwem równowartość około czterech miliardów ton dwutlenku węgla. To około 11 proc. emisji pochodzących ze spalania paliw kopalnych.

„Nic tak naprawdę mnie nie zaskakuje, jeśli chodzi o grzyby. To jedne z najbardziej niedocenianych, a zarazem najważniejszych organizmów na tej planecie” – powiedział mykolog Matt Kasson, dodając: „Te liczby są mimo wszystko oszałamiające. 110 biliardów kilometrów strzępek grzybowych w górnych 15 centymetrach gleb Ziemi to absolutnie zawrotna skala”.

Najwięcej grzybów? Nie w lasach

Jednym z najbardziej nieoczekiwanych wyników badania okazało się rozmieszczenie grzybów. Intuicja podpowiadałaby, że najgęstsze sieci znajdują się pod tropikalnymi lasami deszczowymi. Modele pokazały jednak coś zupełnie innego.

Największe zagęszczenie grzybów arbuskularnych występuje przeciętnie na naturalnych terenach trawiastych. Jest ono o ponad jedną trzecią wyższe niż w wilgotnych lasach tropikalnych. Według autorów około 40 proc. całej globalnej sieci tych grzybów znajduje się właśnie na łąkach, stepach i terenach podmokłych porośniętych roślinnością trawiastą.

Do najważniejszych obszarów należą między innymi Wyżyna Tybetańska, preria Flint Hills w amerykańskim stanie Kansas, mokradła Everglades na Florydzie oraz rozległe mokradła Sudd w Sudanie Południowym.

To odkrycie ma znaczenie praktyczne. Ekosystemy trawiaste należą do najsłabiej chronionych na świecie, a jednocześnie są coraz częściej przekształcane w grunty rolne. Dane zebrane przez SPUN wskazują, że na wielkoobszarowych terenach rolniczych zagęszczenie sieci grzybowych jest średnio o około połowę niższe niż w naturalnych ekosystemach.

Autorzy badania podkreślają, że ich analiza nie pozwala wskazać konkretnych praktyk rolniczych odpowiedzialnych za ten spadek. Obawiają się jednak, że rzadsza sieć grzybni może oznaczać mniejszą odporność gleb na zaburzenia, słabszy obieg składników odżywczych oraz mniejszą zdolność magazynowania węgla.

„Grzyby mikoryzowe kształtowały życie na Ziemi przez setki milionów lat, ale wciąż zbyt mało rozumiemy, jak rozmieszczone są te żywe systemy transportu – powiedział biolog Merlin Sheldrake, współautor badań, cytowany przez Popular Science.

Nowa mapa nie kończy badań. W wielu regionach świata próbki gleby pobierano rzadko lub nie pobierano ich wcale. Autorzy projektu mają nadzieję, że udostępnione dane pomogą wskazać obszary wymagające dalszych badań oraz zwrócą uwagę na organizmy, od których zależy funkcjonowanie znacznej części życia na lądzie.

Źródła:

Stewart J. i in., „Global distribution and biomass of arbuscular mycorrhizal fungal networks”, Science (2026), DOI: 10.1126/science.adu4373

SPUN, „A Hidden Infrastructure”
https://www.spun.earth/mapping/a-hidden-infrastructure

Andrew Paul, „621 trillion miles of fungi networks crisscross the planet”, Popular Science, 11 czerwca 2026.

• Nauki biologiczne i rolnicze