Wirusy nie znikną z naszego otoczenia, dlatego naukowcy nieustannie szukają nowych sposobów ograniczania ich skutków. Jak działają szczepionki, po co stosuje się maseczki i w jaki sposób powstają leki przeciwwirusowe? W najnowszym odcinku podcastu O co chodzi z tą nauką?” wyjaśnia Paweł Kowalczyk z Instytutu Chemii Fizycznej PAN

Maseczki pozostają prostym sposobem ograniczania rozprzestrzeniania się wirusów, zwłaszcza gdy już odczuwamy objawy infekcji. „Dobrą praktyką byłoby zakładanie ich, kiedy wychodzimy do miejsc, gdzie spotykamy innych ludzi, na przykład w sklepie czy komunikacji miejskiej” – mówi badacz.

Szczepionki pełnią inną funkcję. Nie zatrzymują wirusa w powietrzu, lecz uczą układ odpornościowy rozpoznawania charakterystycznych elementów patogenu jeszcze przed kontaktem z nim. „Nasz układ odpornościowy bardzo szybko go rozpoznaje, ponieważ został już nauczony rozpoznawać jakieś jego elementy” – wyjaśnia Kowalczyk.

Osoba zaszczepiona nadal może zostać zakażona, a w niektórych przypadkach również zakażać innych. Zwykle jednak organizm reaguje szybciej, skraca się czas infekcji, a ryzyko ciężkiego przebiegu choroby jest mniejsze. Zdaniem badacza całkowite wyeliminowanie wirusów takich jak SARS-CoV-2 jest dziś mało prawdopodobne, między innymi ze względu na obecność zwierzęcych rezerwuarów wirusa.

Inaczej działają leki przeciwwirusowe. Nie uczą organizmu rozpoznawania patogenu i nie zabijają wirusa bezpośrednio. „To nasz układ odpornościowy zwalcza wirusy, natomiast taka cząsteczka leku blokuje jeden z jego ważnych procesów” – wyjaśnia Kowalczyk.

W przypadku leków stosowanych przeciw COVID-19 celem jest enzym niezbędny do namnażania się wirusa w komórkach. Gdy jego działanie zostaje zablokowane, wirus znacznie trudniej się replikuje, a organizm zyskuje czas na uruchomienie własnej odpowiedzi immunologicznej.

Poszukiwanie nowych leków przeciwwirusowych zaczyna się od znalezienia „słabego punktu” patogenu. Może nim być enzym potrzebny do namnażania się wirusa, białko umożliwiające wnikanie do komórek albo mechanizm odpowiedzialny za kopiowanie materiału genetycznego. Dopiero wtedy naukowcy projektują cząsteczki zdolne zablokować ten proces.

Podcast „O co chodzi z tą nauką?” prowadzi Weronika Puszkar. Audycja powstaje we współpracy Programu Czwartego Polskiego Radia i Polskiej Akademii Nauk. Najnowszego odcinka można posłuchać TUTAJ

• Nauki medyczne