Człowiek 2.0: Czy można stworzyć cząsteczkę, która „uprzedzi” chorobę?

W najnowszym odcinku podcastu Człowiek 2.0 Jan Stradowski rozmawia z prof. Marcinem Drągiem, chemikiem, który współtworzy nowe Centrum Chemii Biologicznej w Polskiej Akademii Nauk. Tematem są narzędzia diagnostyczne i kandydaci na leki, które powstają na styku chemii, biologii i metod obrazowania

Chemia biologiczna to dziś jeden z najbardziej praktycznych i dynamicznie rozwijających się kierunków w naukach o życiu. Zamiast czekać, aż choroba się rozwinie, badacze projektują sondy molekularne i testy, które pozwalają dostrzec zaburzenia działania białek w żywych komórkach często na bardzo wczesnym etapie. Prof. Drąg wyjaśnia, skąd wziął się ten paradygmat (m.in. z presji, by diagnozować wcześniej i dokładniej), dlaczego proteazy są tak istotnymi celami leków oraz jak w praktyce powstają nienaturalne aminokwasy i modyfikowane peptydy, które stają się elementami cząsteczek terapeutycznych i diagnostycznych.

Rozmowa dotyka także historii najnowszej. Gość Jana Stradowskiego wyjaśnia, w jaki sposób jego zespół opracowywał rozwiązania wykorzystane później przy projektowaniu inhibitorów proteaz koronawirusa (m.in. nirmatrelviru, składnika leku Paxlovid), oraz jak dzięki fluorescencyjnym sondom wizualizowano zakażenia SARS-CoV-2. Padają konkretne przykłady zastosowań chemii biologicznej: od klasycznego obrazowania PET (np. z użyciem znakowanej glukozy) po nowatorskie kierunki – cząsteczki „szpiegów” wykrywające aktywność enzymów czy prototypy sond do śledzenia procesów zapalnych.

Prof. Drąg opowiada także o budowaniu od podstaw Centrum Chemii Biologicznej w Instytucie Chemii Fizycznej PAN – o rekrutacji międzynarodowych liderów, współpracy z laboratoriami w USA, Europie i Azji oraz o tym, dlaczego – jego zdaniem – największym „wąskim gardłem” polskich innowacji jest dziś ochrona własności intelektualnej i kultura nastawiona na szybkie publikacje zamiast na sensowne patentowanie.

Padają też konkretne wnioski: jak pisać granty ponadnarodowe, po co łączyć kompetencje akademii z przemysłem i dlaczego w badaniach warto trzymać się tego, co naprawdę potrafi się robić najlepiej.

To rozmowa o nauce, która bardzo szybko przekłada się na praktykę kliniczną – od wczesnej diagnostyki, przez lepsze obrazowanie, po racjonalne projektowanie leków. Krok po kroku, z jasnym podziałem ról między chemią, biologią i inżynierią.

Najnowszy odcinek dostępny jest tutaj

• Nauki medyczne