Choć w ostatnich latach w Polsce coraz częściej występują gwałtowne ulewy, nie oznacza to poprawy sytuacji hydrologicznej. Wręcz przeciwnie. Ta sama ilość opadów coraz częściej spada w krótkim czasie, po czym szybko spływa rzekami do morza, zamiast wsiąkać w glebę i zasilać wody podziemne. Jednocześnie rosnąca temperatura sprawia, że z lądów odparowuje znacznie więcej wilgoci niż jeszcze kilkadziesiąt lat temu

„Nawet jeśli spada tyle samo deszczu co kiedyś, znacznie większa jego część trafia do rzek, a stamtąd do mórz i oceanów, bo nie zatrzymuje się w krajobrazie” – mówi prof. Szymon Malinowski z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, przewodniczący Zespołu Doradczego ds. Kryzysu Klimatycznego przy Prezydium PAN.

Zdaniem badacza problem pogłębia sposób, w jaki przez dziesięciolecia przekształcaliśmy krajobraz. Osuszaliśmy mokradła, prostowaliśmy rzeki, likwidowaliśmy naturalne rozlewiska i zagłębienia terenu zatrzymujące wodę. W efekcie podczas intensywnych opadów nie ma ona gdzie pozostać. „To, co spadnie, albo spłynie, albo wyparuje. Nie zasili wód podziemnych ani zbiorników, z których korzystają rośliny i całe ekosystemy” – wyjaśnia profesor.

Mechanizm ten dobrze ilustruje przykład doniczki z kwiatem: roślina potrzebuje niewielkich porcji wody dostarczanych regularnie, a nie całej miesięcznej dawki jednorazowo. Z opadami jest podobnie. Coraz częstsze ulewy nie rekompensują długich okresów bez deszczu, ponieważ gleba nie jest w stanie wchłonąć tak dużych ilości wody w krótkim czasie.

Skutki tych zmian nie zawsze są od razu widoczne, zwłaszcza dla mieszkańców miast. Woda nadal płynie z kranu, dlatego łatwo odnieść wrażenie, że problem dotyczy głównie rolników. Tymczasem ubytek zasobów można dziś obserwować z kosmosu. Satelity rejestrują zmiany pola grawitacyjnego Ziemi wywołane zmniejszaniem się ilości wód podziemnych. „Jeżeli pod ziemią będzie jej coraz mniej, w końcu zabraknie jej także w kranie” – ostrzega klimatolog.

Profesor podkreśla, że zwiększanie retencji i zazielenianie miast to ważne elementy adaptacji do zmian klimatu, ale same nie wystarczą. Bez ograniczenia emisji gazów cieplarnianych i skuteczniejszego zatrzymywania wody w krajobrazie susze będą się nasilać. „Globalne ocieplenie będzie postępować, jeśli nie zaczniemy ograniczać emisji i jednocześnie chronić zasobów wodnych tam, gdzie są najbardziej potrzebne ekosystemom” – mówi.

Równie istotnym wyzwaniem pozostaje sposób prowadzenia debaty publicznej. Dezinformacja i natłok sprzecznych przekazów utrudniają zrozumienie skali problemu. „Nie jest receptą na lepszą przyszłość przemilczanie prawdy tylko dlatego, że ludzie się jej boją” – podkreśla prof. Malinowski.

O tym, dlaczego Polska coraz częściej doświadcza suszy mimo gwałtownych ulew oraz co dzieje się z wodą w ocieplającym się klimacie, prof. Szymon Malinowski opowiada w rozmowie z Janem Stradowskim w podcaście Człowiek 2.0, przygotowanym przez Polską Akademię Nauk. Najnowszy odcinek można znaleźć tutaj.

• Nauki ścisłe i nauki o Ziemi