Palenie, nadciśnienie i cukrzyca od dawna znajdują się na liście czynników zwiększających ryzyko otępienia. Teraz naukowcy pokazali, jak duże znaczenie ma ich unikanie już między 45. a 65. rokiem życia. Osoby, które w tym okresie nie paliły, nie miały cukrzycy ani nadciśnienia, żyły średnio o niemal 13 lat dłużej bez demencji niż ci, u których występowały wszystkie trzy czynniki

Dobra wiadomość jest taka, że na ryzyko demencji można wpływać jeszcze w średnim wieku. Takie wnioski płyną z badania amerykańskich naukowców, którzy przez ponad ćwierć wieku obserwowali ponad 12 tys. osób. Wyniki opublikowano w czasopiśmie Neurology Open Access.

Badacze przeanalizowali dane uczestników projektu ARIC (Atherosclerosis Risk in Communities), prowadzonego w Stanach Zjednoczonych od lat 80. XX wieku. W chwili rozpoczęcia obserwacji uczestnicy mieli średnio 56 lat i nie mieli demencji. Naukowcy sprawdzili, czy palili papierosy, chorowali na cukrzycę lub mieli nadciśnienie tętnicze. Następnie śledzili ich losy przez średnio 26 lat.

W tym czasie u około jednej czwartej uczestników rozwinęła się demencja. Łącznie zachorowało 3008 osób, a 5238 zmarło, nie chorując wcześniej na demencję.

Najwyższe ryzyko dotyczyło osób, u których w średnim wieku współwystępowały wszystkie trzy czynniki: palenie, cukrzyca i nadciśnienie. Były one 2,7 razy bardziej narażone na rozwój demencji niż uczestnicy, którzy nie mieli żadnego z tych obciążeń.

Niemal 13 dodatkowych lat bez demencji

Najbardziej zwraca uwagę różnica w liczbie lat przeżytych bez demencji. Osoby, które w średnim wieku nie paliły, nie miały cukrzycy ani nadciśnienia, zyskiwały średnio 12,6 roku życia bez demencji w porównaniu z uczestnikami obciążonymi wszystkimi trzema czynnikami ryzyka. Korzyści pojawiały się także wtedy, gdy udało się uniknąć części zagrożeń. Osoby z dwoma spośród trzech czynników ryzyka żyły bez demencji średnio o około cztery lata dłużej niż osoby obciążone wszystkimi trzema, a te, u których występował tylko jeden, zyskiwały około ośmiu lat.

„Unikając kilku czynników ryzyka w średnim wieku, kiedy w mózgu zaczynają się zmiany związane z demencją, można zyskać ponad dekadę życia wolnego zarówno od demencji, jak i przedwczesnej śmierci” – powiedział prof. Josef Coresh z New York University, główny autor badania.

Naukowcy uwzględnili także inne elementy wpływające na ryzyko otępienia, między innymi płeć, poziom wykształcenia, aktywność fizyczną, wskaźnik masy ciała oraz wariant genu APOE, silnie związany z ryzykiem choroby Alzheimera.

To nie jedyne czynniki ryzyka

Autorzy podkreślają, że badanie nie wyczerpuje tematu. Uwzględniono tylko trzy czynniki ryzyka, choć wiadomo, że na rozwój demencji wpływa także wiele innych elementów, takich jak utrata słuchu, izolacja społeczna czy zanieczyszczenie powietrza.

Jak zauważył prof. Richard Siow z King’s College London, który nie brał udziału w badaniu, brak uwzględnienia tych czynników oznacza, że rzeczywista korzyść z unikania palenia, cukrzycy i nadciśnienia może być zarówno większa, jak i mniejsza od przedstawionych szacunków.

Ograniczeniem jest również to, że stan zdrowia uczestników oceniono pod kątem tych trzech czynników tylko na początku obserwacji. Badanie nie uwzględniało zmian zachodzących później, na przykład rzucenia palenia czy rozwoju nadciśnienia po kilku latach. Wyniki dotyczą ponadto wyłącznie mieszkańców Stanów Zjednoczonych i nie muszą w pełni odnosić się do populacji innych krajów.

Mimo tych zastrzeżeń badanie wpisuje się w coraz liczniejsze dowody pokazujące, że zdrowie naczyń krwionośnych i zdrowie mózgu są ze sobą ściśle powiązane. Regularna aktywność fizyczna, niepalenie oraz zapobieganie i leczenie cukrzycy i nadciśnienia należą do działań, które mogą zmniejszyć ryzyko pogorszenia funkcji poznawczych w późniejszych latach życia.

Źródła:

• Neurology Open Access: DOI: 10.1212/WN9.0000000000000152
• New Scientist, „Three factors in midlife can delay the onset of dementia by 13 years”
• The Guardian, „Study finds three midlife health factors that could delay dementia for 13 years”

• Nauki medyczne