Daj dziecku kartkę i kredki, a bez wahania zabierze się do rysowania. Dorosły częściej najpierw zastanowi się, czy w ogóle potrafi rysować. Tymczasem nowe badanie pokazuje, że to dorośli lepiej radzą sobie z wymyślaniem oryginalnych pomysłów. Dzieci mają jednak inną przewagę: mniej boją się porażki i silniej wierzą we własną kreatywność

Czy dzieci naprawdę są bardziej kreatywne niż dorośli? Maluch potrafi zamienić karton w statek kosmiczny, a garnek w hełm astronauty. Dla dorosłego karton częściej oznacza problem z recyklingiem, a garnek – konieczność umycia naczyń. W badaniu przeprowadzonym przez naukowców z Uniwersytetu w Grazu aż 79 proc. dorosłych uznało, że dzieci mają większą wyobraźnię. Kiedy jednak naukowcy sprawdzili to w praktyce, wyniki okazały się odwrotne.

Dorośli mieli bardziej oryginalne pomysły i lepiej wykonywali twórcze zadania. Dzieci były natomiast przekonane, że poradziły sobie znakomicie, nawet gdy oceniający uznawali ich prace za mniej udane.

Badanie opublikowane w czasopiśmie PLOS One objęło 92 przedszkolaków i 70 dorosłych. Nie rozstrzyga ono, kto jest bardziej kreatywny w każdej sytuacji, pokazuje jednak coś ważnego: umiejętność wymyślania nowych rzeczy i odwaga, by je tworzyć, nie zawsze idą w parze.

Co można zrobić z pustej puszki?

Naukowcy przygotowali trzy proste zadania. Najpierw uczestnicy dostali metalową puszkę i trzy minuty na wymyślenie jak największej liczby nietypowych sposobów jej wykorzystania. Następnie mieli swobodnie rysować wszystko, co przyszło im do głowy. W ostatnim zadaniu musieli narysować zwierzę, które nie istnieje.

Pomysły i rysunki trafiły do pięciu niezależnych oceniających. Sprawdzali oni, czy dana propozycja jest oryginalna, sensowna i twórcza. Nie wiedzieli, ile lat mieli autorzy prac.

W zadaniu z puszką dorośli uzyskali średnio 3,9 punktu w pięciopunktowej skali, a dzieci – 2,9 punktu. Jeden z dorosłych zaproponował wykorzystanie puszki jako pojemnika na halloweenowe słodycze dla osoby na diecie. Dzieci wymyślały między innymi grzechotki.

Dorośli lepiej poradzili sobie także z rysowaniem. Ich prace oceniano jako bardziej kreatywne, szczególnie gdy uczestnicy mieli wymyślić nieistniejące zwierzę. Przy swobodnym rysowaniu przewaga dorosłych była mniejsza. Same tematy rysunków dzieci i dorosłych okazały się równie oryginalne.

To ważna różnica. Dzieci bez trudu puszczały wodze fantazji, dorośli potrafili jednak lepiej wykorzystać swoje pomysły, zwłaszcza gdy wiedzieli, co chcą osiągnąć.

Czytaj także

Prof. Karwowski: Jeśli nie ma miejsca na błąd, nie ma też miejsca na prawdziwe myślenie

Prof. Maciej Karwowski o tym, dlaczego umiejętność twórczego myślenia wymaga przestrzeni na próby i błędy.

Dlaczego dorośli mają przewagę?

Jedno z wyjaśnień jest zaskakująco proste: dorośli po prostu wiedzą więcej. Mają za sobą więcej doświadczeń, znają więcej przedmiotów i rozwiązań, a dzięki temu dysponują większym zasobem pomysłów, które mogą ze sobą łączyć.

Wendy Ross, badaczka z King’s College London, zwraca uwagę na zadanie polegające na narysowaniu nieistniejącego zwierzęcia. Dorosły zna prawdopodobnie znacznie więcej gatunków niż przedszkolak. Może więc połączyć cechy różnych stworzeń i stworzyć coś, czego wcześniej nie widział. Dziecko ma do dyspozycji mniej takich przykładów.

Liczy się również sposób pracy. Dorośli potrafią dłużej zastanawiać się nad rozwiązaniem, wybierać spośród pomysłów i je poprawiać. W eksperymencie poświęcali na narysowanie nieistniejącego zwierzęcia średnio sześć i pół minuty. Dzieci kończyły pracę po niespełna trzech minutach. Co ciekawe, nawet po uwzględnieniu czasu przeznaczonego na zadanie przewaga dorosłych się utrzymywała. Nie wynikała więc wyłącznie z tego, że pracowali dłużej.

Wyniki są zgodne z wcześniejszymi badaniami wskazującymi, że zdolność twórczego myślenia rozwija się wraz z wiekiem. Popularne przekonanie, że dzieci rodzą się kreatywne, a szkoła stopniowo odbiera im tę umiejętność, jest zbyt dużym uproszczeniem.

Czytaj także

Jak naprawdę działa kreatywność i dlaczego mamy jej więcej, niż sądzimy

Dlaczego kreatywność nie jest magicznym talentem i jak możemy ją ćwiczyć.

Dzieci są pewne siebie, dorośli boją się oceny

Największa niespodzianka pojawiła się, gdy uczestników poproszono o ocenę własnych prac. Po swobodnym rysowaniu dzieci wystawiły sobie średnio 4,8 punktu na 5 możliwych. Dorośli ocenili się na zaledwie 2,8 punktu. Podobnie było w przypadku nieistniejącego zwierzęcia: dzieci przyznały sobie 4,6 punktu, a dorośli – 3,3. Innymi słowy, dzieci, których prace uzyskały niższe oceny, były znacznie bardziej zadowolone ze swoich osiągnięć.

Mniej przejmowały się także możliwością niepowodzenia. Chętniej podejmowały twórcze zadania i częściej czerpały z nich przyjemność. Dorośli byli bardziej krytyczni wobec siebie i silniej obawiali się słabego wyniku.

„Odkryliśmy, że dorośli są w rzeczywistości bardziej kreatywnymi myślicielami, ale dzieci bardziej cieszą się kreatywnością i znacznie mniej przejmują się tym, co inni pomyślą o ich pomysłach” – mówi Mathias Benedek z Uniwersytetu w Grazu w rozmowie z „New Scientist”.

Skąd bierze się ta pewność siebie? Naukowcy wskazują dwa możliwe wyjaśnienia. Po pierwsze, małe dzieci dopiero uczą się oceniać własne możliwości. Mogą więc szczerze uważać swoje rysunki za znakomite, nie dostrzegając ich niedoskonałości. Po drugie, dorośli często bardzo hojnie chwalą dziecięce prace, co może dodatkowo wzmacniać przekonanie dzieci o własnych umiejętnościach.

Kreatywność to także odwaga, by spróbować

Czytaj także

AI zmienia to, jak tworzymy i jak rozumiemy prawdę

Jak sztuczna inteligencja zmienia tworzenie obrazów i ocenę ich wiarygodności.

Autorzy badania zwracają uwagę na jeszcze jeden wynik. Dzieci znacznie częściej zajmowały się twórczymi aktywnościami w wolnym czasie. Dla większości była to niemal codzienność. Dorośli zwykle deklarowali, że podejmują takie zajęcia co najmniej raz w tygodniu.

Możliwe więc, że dzieci wydają nam się bardziej kreatywne właśnie dlatego, że częściej widzimy je podczas tworzenia. Rysują, budują, wymyślają historie i nie zastanawiają się długo, czy ich pomysły zasługują na uznanie.

Dorośli mogą mieć większe umiejętności, ale rzadziej z nich korzystają. Świadomość własnych ograniczeń pomaga im trafniej oceniać i poprawiać pomysły, może jednak również powstrzymywać ich przed próbowaniem nowych rzeczy.

„Jeśli celem kreatywności jest czerpanie z niej przyjemności, zabawa i swoboda, wtedy dzieci radzą sobie lepiej” – zauważa Wendy Ross w rozmowie z New Scientist.

Jest jednak ciekawy wyjątek. Kiedy uczestnicy mieli narysować nieistniejące zwierzę, dzieci i dorośli bawili się równie dobrze. Benedek przypuszcza, że dorosłym pomogła jasno sformułowana instrukcja. Nie musieli sami zastanawiać się, co powinni stworzyć, dzięki czemu mogli swobodniej zabrać się do pracy.

Badacze zaznaczają, że eksperyment obejmował tylko trzy zadania i stosunkowo niewielką grupę uczestników. Nie wiadomo, czy podobne wyniki pojawiłyby się na przykład podczas wspólnego opowiadania historii, zabawy albo rozwiązywania problemów wymagających współpracy.

W kolejnych badaniach naukowcy chcą sprawdzić, czy wraz z wiekiem rzeczywiście tracimy wiarę we własną kreatywność, czy po prostu uczymy się trafniej oceniać swoje możliwości.

Źródła:

Saretzki, J., Fratzl, I., Barbot, B., & Benedek, M. (2026). Are children really more creative than adults? A mixed-methods examination of creative performance and experience. PLOS One, 21(10), e0346553. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0346553

Wong, C. (2026, 22 października). Adults may be more creative than children, but less confident about it. New Scientist. https://www.newscientist.com/article/2595359-adults-may-be-more-creative-than-children-but-less-confident-about-it/

• Nauki humanistyczne i społeczne