Ośmiornice potrafią dostosować się do niemal każdej sytuacji. Chodzą po dnie morskim na ośmiu ramionach, poruszają się dzięki wyrzucanemu strumieniowi wody, posługują się narzędziami i przeciskają przez szczeliny, które wydają się zdecydowanie za małe dla ich ciał. To ostatnie było dotąd zagadką dla badaczy

Dotąd nie było wiadomo, jak dokładnie radzą sobie z otworami węższymi niż ich szeroki, miękki płaszcz. To dlatego Michael Kuba z Uniwersytetu Fryderyka II w Neapolu, Tamar Gutnick i Daniel Abed-Navandi z Haus des Meeres-Aqua Terra Zoo w Austrii oraz Wenci Xin z National University of Singapore zdecydowali się przeprowadzić dość niezwykły eksperyment. Wykorzystali w nim młode ośmiornice pospolite (Octopus vulgaris) i ośmiornice Octopus maya. Zwierzęta musiały wydostać się z przezroczystych pojemników przez otwory o różnej wielkości.

Najpierw badacze zmierzyli odległość między oczami ośmiornic. Wynosiła od 15 do 35 mm i pozwalała oszacować rozmiar sztywnej chrzęstnej osłony otaczającej centralny układ nerwowy zwierzęcia. To ona może wyznaczać najmniejszy otwór, przez który ośmiornica jest w stanie się przecisnąć.

Xin przygotował następnie dla każdego zwierzęcia osobne pudełko z pleksiglasu. W części pudełek otwór był nieco szerszy niż odległość między oczami ośmiornicy, a w pozostałych – o 5 mm węższy. Nagrania pokazały, że zwierzęta stosowały różne sposoby wydostawania się z pudełka, zależnie od wielkości otworu.

Przy większym otworze ośmiornica najpierw badała go ramionami. Potem wysuwała jedno z nich – najczęściej jedno z dwóch przednich ramion po lewej stronie – i stopniowo przekładała przez otwór nawet pięć kolejnych.

Kiedy kilka ramion znajdowało się już po drugiej stronie, ośmiornica przyczepiała je przyssawkami do ścianki. Następnie usztywniała ramiona i wykorzystywała je do przyciągania reszty ciała. W ten sposób przeciągała przez otwór pozostałe ramiona, głowę i płaszcz. Całość trwała około 20 sekund.

Przy mniejszym otworze ośmiornica nie mogła przełożyć przez niego tylu ramion. Wtedy dzieliła wydostawanie się na dwa etapy: najpierw przeciągała przez otwór pozostałe ramiona, a dopiero później lekko spłaszczała płaszcz i przeciągała go na drugą stronę.

Xin przyznaje, że ta druga strategia go zaskoczyła. Badacze spodziewali się, że ośmiornice będą zawsze przeciskać się w ten sam sposób, niezależnie od wielkości otworu.

Zobacz zdjęcia Michaela Kuby i nagrania z eksperymentu

Ośmiornice Octopus maya w ogóle nie próbowały przejść przez węższą szczelinę. Siadały w rogu pudełka i nie badały otworu ramionami. Gdy jednak mogły wybrać między małym a dużym otworem, najpierw sprawdzały ten mniejszy, po czym rezygnowały i wydostawały się przez większy.

Po poznaniu sposobów, za pomocą których ośmiornice pokonują szczeliny mniejsze niż ich ciało, Xin i Cecilia Laschi z National University of Singapore chcą wykorzystać te obserwacje w projektowaniu miękkich robotów. Takie urządzenia mogłyby przeszukiwać gruzy po katastrofach i badać otwarte morze. „Wszystkie obecnie używane roboty poszukiwawczo-ratownicze i eksploracyjne mają smukłe, przypominające węże korpusy, dzięki którym mogą przechodzić przez wąskie szczeliny” – wyjaśnia Xin. Takie konstrukcje mają jednak ograniczoną przestrzeń na czujniki i elementy umożliwiające manipulowanie obiektami. To z kolei zmniejsza ich możliwości podczas trudnych akcji ratunkowych i poszukiwawczych.

Xin i Laschi uważają, że roboty inspirowane ośmiornicami mogłyby poruszać się w ciasnych przestrzeniach, a tym samym otworzyć nowy kierunek w projektowaniu maszyn wykorzystywanych podczas akcji ratunkowych.

Wyniki badania opublikowano w Journal of Experimental Biology.

• „Wszystkie obecnie używane roboty poszukiwawczo-ratownicze i eksploracyjne mają smukłe
• biomechanika
• biomimetyka
• dzięki którym mogą przechodzić przez wąskie szczeliny” — Wenci Xin
• Journal of Experimental Biology
• Octopus maya
• Octopus vulgari
• ośmiornice
• przypominające węże korpusy
• robotyka miękka
• Wenci Xin
• zachowanie zwierząt