Leki na otyłość mogą zmniejszać ryzyko uzależnień

Leki stosowane w leczeniu otyłości i cukrzycy typu 2 mogą mieć jeszcze jedno, nieoczekiwane działanie. Analiza danych medycznych ponad 600 tys. amerykańskich weteranów sugeruje, że osoby przyjmujące preparaty z grupy GLP-1 rzadziej rozwijają zaburzenia związane z używaniem alkoholu, nikotyny czy opioidów

Popularne leki z grupy GLP-1, stosowane przede wszystkim w leczeniu otyłości i cukrzycy typu 2, mogą więc pomagać również w ograniczaniu uzależnień od substancji psychoaktywnych. Wskazuje na to duża analiza opublikowana w czasopiśmie The BMJ, obejmująca dane medyczne osób korzystających z systemu opieki zdrowotnej Departamentu Weteranów Stanów Zjednoczonych.

Badacze przeanalizowali elektroniczną dokumentację medyczną weteranów i porównali dwie grupy pacjentów z cukrzycą typu 2. Pierwsza przyjmowała leki z grupy GLP-1, które naśladują działanie hormonu glukagonopodobnego peptydu 1. Druga otrzymywała inny typ leków przeciwcukrzycowych – inhibitory SGLT-2. Uczestników obserwowano przez maksymalnie trzy lata od rozpoczęcia terapii.

Wśród osób, które wcześniej nie miały zaburzeń związanych z używaniem substancji, stosowanie leków GLP-1 wiązało się z wyraźnie niższym ryzykiem ich rozwoju. W ciągu trzech lat ryzyko pojawienia się zaburzeń związanych z używaniem alkoholu było o 18 proc. niższe, konopi – o 14 proc., kokainy – o 20 proc., nikotyny – o 20 proc., a opioidów – o 25 proc. niż wśród pacjentów przyjmujących inne leki przeciwcukrzycowe. „Spójność efektu w przypadku wielu substancji, które działają poprzez różne mechanizmy biochemiczne, była dla nas sporym zaskoczeniem” – mówi Ziyad Al-Aly, epidemiolog kliniczny z VA St. Louis Health Care System w stanie Missouri i współautor badania. 

Jeszcze bardziej uderzające wyniki dotyczyły osób, które już wcześniej zmagały się z uzależnieniem. W tej grupie przyjmowanie leków GLP-1 wiązało się z wyraźnym spadkiem ryzyka poważnych powikłań. W porównaniu z pacjentami stosującymi inhibitory SGLT-2 ryzyko zgonu związanego z używaniem substancji było o połowę niższe. Jednocześnie ryzyko wizyty na oddziale ratunkowym spadło o 31 proc., a ryzyko hospitalizacji o 36 proc. „Redukcja śmiertelności związanej z używaniem substancji była niezwykle wyraźna i bardzo zachęcająca” – twierdzi W. Kyle Simmons, farmakolog z Oklahoma State University w Tulsa.

Naukowcy nie są jeszcze pewni, w jaki sposób leki GLP-1 mogą wpływać na uzależnienia. Jedna z hipotez zakłada, że oddziałują one na układ nagrody w mózgu, który wykorzystuje neuroprzekaźnik dopaminę do wzmacniania przyjemnych doświadczeń i powstawania pragnienia ich ponownego przeżycia. Wyniki są zgodne z obserwacjami lekarzy oraz z rezultatami mniejszych badań klinicznych. Nie oznacza to jednak, że leki GLP-1 mogą już dziś być stosowane jako terapia uzależnień. Specjaliści podkreślają, że potrzebne są duże, randomizowane badania kliniczne, które pozwolą jednoznacznie ocenić ich skuteczność i bezpieczeństwo w takim zastosowaniu.

„Mamy pacjentów, którzy mówią nam: nie mam już ochoty palić, nie mam też szczególnej potrzeby picia alkoholu” – mówi Daniel Drucker, endokrynolog z University of Toronto, dodając: „Nie ma wątpliwości, że zjawisko jest realne i że część pacjentów reaguje na leczenie. Na razie jednak nie mamy naprawdę solidnego, randomizowanego badania klinicznego”. Badacze podkreślają również, że osoby z zaburzeniami związanymi z używaniem substancji nie powinny przyjmować tych leków bez konsultacji z lekarzem. Nie wiadomo bowiem, czy u osób bez otyłości lub cukrzycy terapia nie prowadziłaby na przykład do niebezpiecznej utraty masy ciała.

Kilka randomizowanych badań klinicznych już trwa. Jedno z nich, prowadzone przez zespół Simmonsa i dotyczące używania alkoholu, ma opublikować wyniki jeszcze w tym roku. „W ciągu najbliższych sześciu miesięcy dowiemy się znacznie więcej o skuteczności i bezpieczeństwie tych leków w leczeniu zaburzeń związanych z używaniem substancji” – mówi Simmons.

Źródła:

Mariana Lenharo, Do obesity drugs treat addiction? Huge study hints at their promise, Nature, 5 marca 2026
https://doi.org/10.1038/d41586-026-00734-2

Cai M., Choi T., Xie Y., Al-Aly Z., „Association of GLP-1 receptor agonists with outcomes related to substance use disorders”, The BMJ 392, e086886 (2026)

Hendershot C.S. i in., JAMA Psychiatry 82, 395–405 (2026)