Leon XIV w pierwszej  encyklice pontyfikatu papież odniósł się do najnowszych postępów w dziedzinie sztucznej inteligencji, koncentrując się na zagrożeniach, jakie stwarza ona dla pracowników, sprawiedliwości społecznej oraz „godności osoby ludzkiej”. 

„Rozbrojenie nie oznacza odrzucenia technologii, lecz zapobieżenie temu, by zdominowała ona ludzkość” – napisał papież w dokumencie Magnifica Humanitas (wspaniałe człowieczeństwo). 

Encykliki są ważnymi dokumentami papieskimi odpowiadającymi na najbardziej palące problemy społeczne swoich czasów. Zazwyczaj pisane w formie listów do wszystkich biskupów i arcybiskupów, stały się kluczowym narzędziem rozpowszechniania teologii i politycznych zobowiązań Kościoła rzymskokatolickiego na świecie.

Leon zdecydował się podpisać swoją pierwszą encyklikę 15 maja 2026 roku, w rocznicę ogłoszenia przez papieża Leona XIII encykliki Rerum novarum” (O rzeczach nowych). Ten słynny dokument, będący odpowiedzią na postęp technologiczny rewolucji przemysłowej, stał się fundamentem całej nowoczesnej katolickiej nauki społecznej. Obecny papież prawdopodobnie wybrał imię Leon właśnie ze względu na znane zaangażowanie Leona XIII na rzecz sprawiedliwości społecznej.

Tak jak Rerum novarum odpowiadało na rewolucję przemysłową poprzez podkreślanie praw pracowników i godności ludzkiej pracy, tak Leon XIV odpowiada dziś na eksplozję technologii AI, akcentując wyższość ludzkiej inteligencji nad inteligencją maszyn. W 1891 r. Leon XIII pisał: „Pracownicy najemni (…) powinni być otoczeni szczególną troską i ochroną ze strony rządu”. Leon XIV kieruje dziś podobne apele do rządów świata w kontekście sztucznej inteligencji: „Konieczne jest stworzenie odpowiednich narzędzi regulacyjnych zdolnych do podtrzymywania sprawiedliwości i ograniczania wypaczających skutków technologicznej potęgi”.

Obecny papież wpisuje się tym samym w długą tradycję katolickiego zaangażowania wobec nowych technologii, od obaw związanych z wpływem prasy drukarskiej w XV w. po pojawienie się internetu ponad 500 lat później.

Prezentację Leona XIV poprzedził krótki film zestawiający obrazy poprzednich papieży z najważniejszymi innowacjami technologicznymi. Maszty radiowe ustępowały miejsca obrazom centrów szerokopasmowej transmisji danych, wczesne komputery – morzu ludzi trzymających smartfony na placu św. Piotra w Watykanie. Być może najważniejszym motywem tego filmu było połączenie technologii i wojny. Zdjęcia samolotów z czasów drugiej wojny światowej przeplatały się z obrazami zrzucenia bomby atomowej, po których pojawiały się sceny ataków z 11 września.

W encyklice Leon ostrzega: „Rosnąca łatwość, z jaką można wykorzystywać autonomiczne systemy uzbrojenia, sprawia, że wojna staje się bardziej «wykonalna» i mniej poddana ludzkiej kontroli”.

Wezwanie do rozbrojenia

Leon XIV nie jest pierwszym papieżem, który odnosi się do potencjalnych zagrożeń związanych z technologią AI. W styczniu 2025 r.  jego poprzednik Franciszek zatwierdził dokument doktrynalny Antiqua et nova(Stare i nowe), w którym wezwano do tego, by technologie AI „obejmowały także najmniejszych spośród naszych braci i sióstr, osoby najbardziej bezbronne i potrzebujące”. Nowe wezwanie Leona do „rozbrojenia” sztucznej inteligencji nie oznacza postulatu zatrzymania jej rozwoju, lecz apel o silne regulacje, które zapewnią, że AI będzie służyć wyłącznie dobru wspólnemu.

Papież odwołał się przy tym do analogii z ruchem na rzecz rozbrojenia nuklearnego, sugerując, że zarówno technologie jądrowe, jak i AI powinny być rozwijane wyłącznie dla dobra ludzkości i nigdy nie powinny być wykorzystywane jako broń.

Wśród osób zaproszonych do skomentowania encykliki Leona znalazł się Christopher Olah, kanadyjski miliarder i współzałożyciel firmy AI Anthropic. Obecność Olaha była pierwszym przypadkiem, gdy do takiej prezentacji zaproszono osobę całkowicie spoza środowisk duchownych i teologicznych.

Anthropic jest obecnie zaangażowany w spór prawny z rządem Stanów Zjednoczonych dotyczący wojskowych zastosowań swoich systemów AI. Encyklika Leona podkreśla jego obawy związane z eskalacją konfliktów na świecie. Papież stwierdza w niej: „Ważne jest ponowne potwierdzenie, że teoria «wojny sprawiedliwej», która zbyt często była wykorzystywana do usprawiedliwiania wszelkiego rodzaju wojen, jest dziś przestarzała”.

Olah poparł wezwania Leona do większej sprawiedliwości społecznej w obszarze AI, mówiąc: „Wezwanie Jego Świątobliwości do rozbrojenia jest niezwykle aktualne”. Zaapelował również, aby w tworzenie zasad zarządzania i etyki AI angażowali się także ludzie spoza informatyki – osoby „wykraczające poza logikę bodźców rynku finansowego”, które „mogą dostrzec to, czego my, będąc wewnątrz systemu, nie widzimy”.

Leon odpowiedział Olahowi słowami: „W imieniu Kościoła przyjmuję pańskie zaproszenie do wspólnej drogi, do słuchania i rozmowy oraz do wspólnego poszukiwania drogi dla ludzkości w epoce sztucznej inteligencji”.

Artykuł ‘AI needs to be disarmed’: Pope Leo sees threat to humanity in technological arms race ukazał się w serwisie The Conversation.