Mewki japońskie, niewielkie ptaki hodowane na całym świecie jako ozdobne, nie układają swoich pieśni przypadkowo. Międzynarodowy zespół badaczy wykazał, że ich śpiew podlega prawidłowościom statystycznym znanym także z ludzkiego języka. Nie oznacza to, że ptaki posługują się językiem jak ludzie. Pokazuje jednak, że podobne rozwiązania mogą pojawiać się wszędzie tam, gdzie system komunikacji jest wyuczony i przekazywany z pokolenia na pokolenie

Od dawna wiadomo, że mewki japońskie (Lonchura striata f. domestica) uczą się śpiewu, słuchając dorosłych osobników. Podobnie dzieci przyswajają język, słuchając mowy otaczających je ludzi. Nowe badanie pokazuje, że podobieństwo może sięgać głębiej niż sam sposób nauki.

Naukowcy z Uniwersytetu w Edynburgu, Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie i Uniwersytetu Teikyo w Japonii przeanalizowali śpiew mewek metodami wykorzystywanymi wcześniej do badania przyswajania języka przez niemowlęta. Chcieli sprawdzić, czy w pozornie nieprzerwanym strumieniu dźwięków da się odnaleźć powtarzalne sekwencje.

Okazało się, że ptasie pieśni rzeczywiście je zawierają. Co więcej, ich częstość występowania odpowiada wzorowi dobrze znanemu z ludzkich języków: niewielka liczba z nich pojawia się bardzo często, a większość – znacznie rzadziej (tę zależność opisuje prawo Zipfa).

Badacze zauważyli także, że najczęściej używane sekwencje są zwykle krótsze, a rzadziej spotykane – dłuższe. Tą samą zależność zespół opisał wcześniej w pieśniach humbaków.

Naukowcy analizowali śpiew ptaków na różnych etapach rozwoju. Charakterystyczne zależności były widoczne już podczas pierwszych prób śpiewu młodych. Sugeruje to, że nie jest to wynik późniejszego doskonalenia repertuaru, lecz pojawia się już w trakcie jego przyswajania.

Zdaniem autorów młode ptaki, podobnie jak niemowlęta, uczą się statystycznych zależności między dźwiękami – tego, które z nich najczęściej występują obok siebie. Dzięki temu łatwiej porządkują informacje docierające z otoczenia i budują własny repertuar pieśni.

Współautor badań prof. Simon Kirby z Uniwersytetu w Edynburgu podkreśla, że  podobieństwo jest zaskakujące, biorąc pod uwagę ogromny dystans ewolucyjny dzielący ludzi i ptaki. „Przyzwyczailiśmy się do myśli, że język jest czymś wyjątkowym w świecie przyrody. Korzystając z wiedzy o tym, jak niemowlęta uczą się języka, przyjrzeliśmy się jednak dokładniej ptasiemu śpiewowi i odkryliśmy zaskakujące podobieństwo między gatunkami rozdzielonymi przez ponad 300 milionów lat ewolucji. Zarówno ludzie, jak i ptaki śpiewające przekazują swoje sposoby komunikacji kulturowo, a właśnie to prowadzi do powstawania wspólnych wzorów.”

Autorzy podkreślają, że wyniki nie oznaczają, iż mewki japońskie posługują się językiem tak jak ludzie. „Ludzie często uważają język za cechę, która czyni nas wyjątkowymi. Nasze wyniki sugerują , że niektóre podstawowe właściwości języka mogą pojawiać się wszędzie tam, gdzie komunikacja jest wyuczona i przekazywana z pokolenia na pokolenie. Dotyczy to bardzo odległych ewolucyjnie gatunków, takich jak ludzie, mewki japońskie i humbaki. Nie oznacza, że ludzki język nie jest wyjątkowy pod innymi względami. Nasze badają pomagają lepiej zrozumieć, co łączy go z innymi systemami komunikacji występującymi w przyrodzie” – mówi prof. Inbal Arnon z Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie.

Podobnie rezultaty ocenia prof. Kazuo Okanoya z Uniwersytetu Teikyo. „Od wielu lat badam śpiew mewek japońskich i wydawało mi się, że znam go całkiem dobrze. Tym większym zaskoczeniem było odkrycie, że podobnie jak pieśni humbaków i ludzki język ma jeszcze jedną wspólną cechę: często używane sekwencje sylab są zwykle krótsze, a rzadziej używane dłuższe, zgodnie z prawem Zipfa.”

Źródła

• Science Advances: Birdsong and whale song show patterns similar to human language (DOI: 10.1126/sciadv.aea3015).
• University of Edinburgh, komunikat prasowy: Birdsong and Whale song show patterns similar to human language.

• Nauki biologiczne i rolnicze