Nawet ograniczona wojna nuklearna między Indiami a Pakistanem mogłaby wywołać globalne skutki środowiskowe daleko wykraczające poza region konfliktu. Nowe symulacje wskazują, że dym unoszący się po eksplozjach i pożarach mógłby uszkodzić warstwę ozonową silniej niż wojna nuklearna między USA a Rosją

Wojna nuklearna kojarzy się przede wszystkim z natychmiastową katastrofą humanitarną. Miliony ludzi mogłyby zginąć w wyniku wybuchów, promieniowania i pożarów. Od dekad naukowcy ostrzegają jednak, że skutki takiego konfliktu nie ograniczyłyby się do obszaru działań wojennych. Ogromne ilości sadzy wyrzucone do atmosfery mogłyby wywołać tzw. zimę nuklearną, czyli wieloletnie ochłodzenie klimatu spowodowane ograniczeniem dopływu światła słonecznego.

Teraz badacze zwracają uwagę na kolejne zagrożenie. Według symulacji przedstawionych podczas zgromadzenia generalnego Europejskiej Unii Nauk o Ziemi (EGU) w Wiedniu nawet wojna nuklearna na niewielką skalę między Indiami a Pakistanem mogłaby doprowadzić do poważnych uszkodzeń warstwy ozonowej.

Naukowcy z Uniwersytetu Quebecu w Montrealu przeanalizowali dwa scenariusze. Pierwszy zakładał konflikt między Indiami a Pakistanem, który wprowadziłby do atmosfery około 5 mln ton sadzy. Drugi dotyczył wojny między Stanami Zjednoczonymi a Rosją, prowadzącej do emisji około 16 mln ton sadzy. W przeciwieństwie do wcześniejszych analiz badacze uwzględnili również inne zanieczyszczenia powstające podczas pożarów, m.in. węgiel organiczny.

Tropiki okazują się szczególnie niebezpieczne

Intuicja podpowiadałaby, że większa ilość sadzy oznacza większe szkody. Model klimatyczny wskazał jednak na bardziej złożony mechanizm. Kluczowe znaczenie ma miejsce, w którym zanieczyszczenia trafiają do atmosfery.

Według zespołu badawczego cyrkulacja powietrza w strefie tropikalnej sprzyja wynoszeniu sadzy i innych cząstek na większe wysokości. Dzięki temu pozostają one w atmosferze dłużej i rozprzestrzeniają się na większym obszarze. W efekcie mniejsza ilość zanieczyszczeń pochodzących z konfliktu indyjsko-pakistańskiego mogłaby spowodować większe uszkodzenia warstwy ozonowej niż znacznie większa wojna tocząca się na wyższych szerokościach geograficznych.

Więcej promieniowania UV na całym świecie

Warstwa ozonowa w stratosferze chroni Ziemię przed szkodliwym promieniowaniem ultrafioletowym. Jej osłabienie oznacza wzrost ilości promieniowania UV docierającego do powierzchni planety.

Symulacje sugerują, że największe ubytki ozonu pojawiłyby się nad obszarami polarnymi, podobnie jak miało to miejsce w przypadku historycznej dziury ozonowej spowodowanej przez freony. Skutki byłyby jednak odczuwalne na całym świecie.

Według zaprezentowanego modelu poziom promieniowania UV mógłby wzrosnąć nawet o 30 proc. również w regionach tropikalnych. Taki wzrost oznaczałby dodatkowe zagrożenie dla zdrowia ludzi, zwiększając ryzyko nowotworów skóry i uszkodzeń oczu. Negatywne skutki odczułyby także rośliny i zwierzęta.

To szczególnie istotne, ponieważ odbudowa produkcji rolnej po okresie zimy nuklearnej mogłaby zostać dodatkowo utrudniona przez zwiększone promieniowanie UV. Nawet gdy temperatury zaczęłyby wracać do normy, uszkodzona warstwa ozonowa nadal ograniczałaby plony.

Nie jest to pierwszy sygnał ostrzegawczy. Już w 2007 r. inne badanie wskazywało, że skutki zimy nuklearnej wywołanej wojną między Indiami a Pakistanem mogłyby doprowadzić do kryzysu żywnościowego zagrażającego nawet miliardowi ludzi. Nowe wyniki sugerują, że wcześniejsze szacunki mogły dodatkowo niedoszacowywać skali uszkodzeń warstwy ozonowej.

Źródła

• Michael Le Page, „A nuclear war between India and Pakistan could destroy the ozone layer”, New Scientist, 10 czerwca 2026.
• Zhihong Zhuo i współautorzy, prezentacja na konferencji European Geosciences Union General Assembly 2026, DOI: 10.5194/egusphere-egu26-10325.

• Nauki biologiczne i rolnicze
• Nauki ścisłe i nauki o Ziemi