Odkrycie z Egiptu zmienia historię ewolucji

Nowo odkryta małpa człekokształtna sprzed około 17-18 milionów lat może zmienić to, co wiemy o początkach ewolucji naszych najbliższych krewnych. W badaniu, które ukazuje się w czasopiśmie Science, międzynarodowy zespół naukowców opisuje gatunek Masripithecus moghraensis – pierwszy jednoznaczny dowód obecności wczesnych małp człekokształtnych w Afryce Północnej

Szczątki odkryto na stanowisku Wadi Moghra w północnym Egipcie. To znalezisko przesuwa mapę ewolucji  i to dosłownie. Do tej pory uważano, że wczesne małpy człekokształtne żyły głównie w południowych częściach Afryki. Teraz okazuje się, że ważną rolę mógł odgrywać także region obejmujący dzisiejszy Egipt i szerzej Bliski Wschód.

„Przez pięć lat szukaliśmy takiego znaleziska, bo kiedy przyjrzeć się dokładnie drzewu ewolucyjnemu małp człekokształtnych, widać, że czegoś w nim brakuje. I wygląda na to, że brakujący element znajduje się właśnie w Afryce Północnej” – mówi Hesham Sallam, paleontolog z Uniwersytetu w Mansurze i główny autor badania.

Wcześniejsze odkrycia z tego regionu obejmowały skamieniałości małp, ale nie małp człekokształtnych. To sprawiało, że naukowcy lokowali początki tej grupy wyłącznie na południu kontynentu. Problem w tym, że zapis kopalny jest niepełny.

Masripithecus nie tylko potwierdza obecność małp człekokształtnych w północnej Afryce, lecz także okazuje się gatunkiem wyraźnie różnym od swoich wschodnioafrykańskich „krewnych”. Jego nazwa łączy arabskie słowo „Masr” – oznaczające Egipt – z greckim „pithekos”, czyli małpa.

Znaleziony materiał jest skromny – to fragment żuchwy – ale zawiera zaskakująco dużo informacji. Zęby wskazują, że zwierzę miało dość elastyczną dietę: prawdopodobnie żywiło się głównie owocami, ale potrafiło też radzić sobie z twardszym pokarmem, takim jak orzechy czy nasiona. „To sugeruje dużą zdolność przystosowania się do zmieniających się warunków” – wyjaśnia Shorouq Al-Ashqar, współautorka badania. W tym czasie klimat w północnej Afryce i na Półwyspie Arabskim stawał się bardziej sezonowy, więc taka elastyczność mogła być kluczowa dla przetrwania.

Jeszcze ważniejsze jest jednak to, gdzie Masripithecus wpisuje się w drzewo ewolucyjne. Naukowcy połączyli dane anatomiczne, genetyczne i geologiczne, aby odtworzyć relacje między gatunkami. Wynik jest zaskakujący: nowo odkryta małpa jest bliżej spokrewniona ze współczesnymi małpami człekokształtnymi niż gatunki znane z tego samego okresu w Afryce Wschodniej.

To z kolei prowadzi do jeszcze śmielszego wniosku. Wszystko wskazuje na to, że wspólny przodek dzisiejszych małp człekokształtnych – a więc także ludzi – mógł żyć nie w Afryce Wschodniej, jak dotąd sądzono, lecz w regionie obejmującym północną Afrykę i Bliski Wschód.

W tamtym czasie obszar ten był czymś w rodzaju pomostu między kontynentami. Zmiany poziomu mórz okresowo odsłaniały połączenia lądowe, umożliwiając migrację zwierząt między Afryką a Eurazją. Masripithecus mógł być jednym z gatunków, które odegrały kluczową rolę w tej ekspansji.

„Przez całą swoją karierę zakładałem, że nasi przodkowie wywodzili się z Afryki Wschodniej” – przyznaje Erik Seiffert z University of Southern California, współautor badania, dodając: „ To odkrycie i nasze analizy poważnie podważają tę hipotezę”.

Naukowcy podkreślają, że to dopiero początek. Region ten wciąż jest słabo zbadany, a kolejne odkrycia mogą jeszcze bardziej zmienić obraz wczesnej ewolucji małp człekokształtnych. Historia naszych najdalszych przodków może więc wciąż kryć się tam, gdzie dotąd rzadko zaglądaliśmy.

Źródło: 

Masripithecus: A new Miocene ape from Egypt sheds light on the origins of modern apes, EurekAlert

• aktualności
• Nauki biologiczne i rolnicze
• popularyzacja