Najpierw zniknęły lasy, potem przyszły paprocie i ogień. Naukowcy w badaniu opublikowanym w Nature Geoscience opisali mechanizm, który pod koniec triasu mógł przez dziesiątki tysięcy lat podtrzymywać błędne koło pożarów

Pod koniec triasu rozpad Pangei wywołał potężne erupcje wulkaniczne. Do atmosfery trafiły ogromne ilości dwutlenku węgla, temperatura wzrosła o 5–10 stopni Celsjusza, a Ziemia weszła w okres jednego z pięciu największych wymierań w swojej historii. Na lądach lasy zaczęły zanikać, a ich miejsce zajmowały rośliny lepiej przystosowane do gorącego i niestabilnego klimatu.

Zespół naukowców z Uniwersytetu w Utrechcie przeanalizował osady z czterech odwiertów wykonanych w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Danii i Luksemburgu. Badacze połączyli analizę mikroskopijnych fragmentów węgla drzewnego i związków powstających podczas pożarów z nową metodą oceny barwy kopalnych pyłków oraz zarodników. Wszystkie wskaźniki prowadziły do tego samego wniosku: w czasie wymierania Europa doświadczała wyjątkowo częstych i rozległych pożarów.

Badaczy zaskoczyło, że pyłki i zarodniki z tego okresu były znacznie ciemniejsze niż próbki pochodzące z warstw starszych i młodszych. Ponieważ ten sam wzorzec występował we wszystkich badanych miejscach, nie mógł być skutkiem późniejszych przemian geologicznych. Autorzy uznali, że ciemnienie było śladem działania wysokiej temperatury podczas pożarów.

W tym samym czasie lasy ustępowały miejsca rozległym paprociowym równinom. Paprocie szybko zasiedlały zniszczone tereny, a po przejściu ognia odrastały z podziemnych kłączy. Kiedy wysychały, tworzyły grubą warstwę łatwopalnej roślinności, która ułatwiała rozprzestrzenianie się kolejnych pożarów. Powstało błędne koło: ogień sprzyjał paprociom, a paprocie dostarczały paliwa dla następnych pożarów.

„Paprocie to naprawdę niezwykłe rośliny, które przetrwały wiele kryzysów w historii Ziemi. Niektóre gatunki potrafią przystosować się do skrajnych warunków. Można je uznać za prawdziwe rośliny katastrof” – mówi dr Bas van de Schootbrugge z Uniwersytetu w Utrechcie. Jak dodaje, „paprocie reagowały na pożary, ale jednocześnie dostarczały paliwa podsycającego płomienie i prowadzącego do kolejnych ogromnych pożarów. To był naprawdę piekielny świat”.

Zdaniem autorów okres dominacji paproci mógł trwać od około 40 tys. do nawet 300 tys. lat. Badanie nie sugeruje, że współczesne zmiany klimatu przebiegają w identyczny sposób. Pokazuje jednak, że ocieplenie może uruchamiać mechanizmy dodatkowo wzmacniające pożary. Gdy zmienia się roślinność, sam krajobraz może stać się bardziej podatny na ogień, a odbudowa wcześniejszych ekosystemów – znacznie trudniejsza.

Źródła

• T.P. Hollaar i in., Continental-scale fern savannah wildfires during end-Triassic greenhouse warming, Nature Geoscience (2026).
• Utrecht University, Triassic Inferno: Fires raged across Europe for thousands of years during past global warming (EurekAlert!, 21 lipca 2026).

• Nauki biologiczne i rolnicze