Czy silne pobudzenie układu odpornościowego może czasem sprawić, że zacznie on zwalczać także nowotwór? Przypadek australijskiego pacjenta, u którego rozsiany czerniak zniknął po operacji i zakażeniu, dostarcza intrygującej wskazówki, ale nie odpowiedzi

Historia zaczęła się od czerniaka na klatce piersiowej. Guz usunięto, a kolejne badania nie wykazały pozostałości choroby. Osiem miesięcy później mężczyzna trafił jednak do Royal Adelaide Hospital z powodu zwężenia zastawki aortalnej, które utrudniało wypływ krwi z serca. Podczas badań lekarze zauważyli zmianę w lewej pachwinie. Okazało się, że czerniak wrócił i zdążył rozsiać się do kilku węzłów chłonnych, wątroby oraz kości lewego uda.

Pacjent rozpoczął leczenie dabrafenibem i trametynibem, lekami stosowanymi w niektórych postaciach czerniaka. Po dwóch miesiącach terapię trzeba było przerwać z powodu poważnych działań niepożądanych, w tym uszkodzenia wątroby. Badania nie wskazywały przy tym, by nowotwór odpowiedział na leczenie. Mężczyzna wspominał później, że lekarze oceniali jego szanse na przeżycie kolejnych pięciu lat jako niewielkie.

Jednocześnie pogarszał się stan jego serca. Zwężenie zastawki aortalnej wymagało operacji, po której doszło do zakażenia bakteryjnego. Dwa miesiące później lekarze wykonali kontrolne badania obrazowe. Nie znaleźli żadnego z wcześniej widocznych ognisk nowotworu. „Byłem zaskoczony, wstrząśnięty i poczułem ulgę, kiedy powiedziano mi, że nowotwór całkowicie zniknął” – relacjonował mężczyzna w opisie przypadku opublikowanym w czasopiśmie BMJ Case Reports.

Co pobudziło układ odpornościowy?

Autorzy opisu przypadku nie twierdzą, że operacja serca wyleczyła nowotwór. Podejrzewają jednak, że znaczenie mogła mieć gwałtowna reakcja organizmu na sam zabieg i późniejsze zakażenie. Układ odpornościowy musiał odpowiedzieć zarówno na uszkodzenie tkanek, jak i na bakterie. Po Liu z University of Adelaide i Michael Brown z Royal Adelaide Hospital przypuszczają, że mogło to również pobudzić komórki odpornościowe zdolne do rozpoznawania czerniaka. Nowotwór, który wcześniej wymykał się obronie organizmu, zostałby wówczas zaatakowany także w wątrobie, kości i węzłach chłonnych.

„Z układem odpornościowym wydarzyło się coś absolutnie fascynującego” – powiedziała New Scientist Rebecca Auer z The Ottawa Hospital w Kanadzie, która nie uczestniczyła w leczeniu pacjenta. Silne pobudzenie odporności przez zakażenie, szczepienie lub poważny zabieg może czasem wpłynąć również na reakcję organizmu na nowotwór. Takie przypadki są jednak rzadkie i nie wiadomo, dlaczego występują tylko u niektórych osób.

Nie oznacza to, że zakażenie czy operację można traktować jako sposób leczenia raka. Po dużych zabiegach często obserwuje się wręcz odwrotne zjawisko. Po początkowym stanie zapalnym organizm zaczyna hamować reakcję odpornościową, by chronić własne tkanki. Przez pewien czas może to zmniejszać jego zdolność do zwalczania komórek nowotworowych.

Czerniak potrafi czasem zniknąć

Przypadek australijskiego pacjenta jest niezwykły, ale nie jedyny. W literaturze medycznej opisano ponad 70 przypadków cofania się czerniaka po operacji. Lekarze opisali również kobietę, u której guz zaczął zanikać po pobraniu jego fragmentu do badania. Jednym z możliwych wyjaśnień było pobudzenie odporności przez uszkodzenie nowotworu.

Nie wiadomo jednak, dlaczego podobna reakcja pojawia się u nielicznych pacjentów. Auer wskazuje między innymi na możliwe znaczenie różnic genetycznych. Zrozumienie tego mechanizmu mogłoby pomóc w opracowaniu sposobów celowego wywoływania podobnej odpowiedzi za pomocą leków.

Dwa lata po operacji u mężczyzny wydarzyło się coś jeszcze. Jako rolnik był wcześniej żądlony przez pszczoły dziesiątki razy i nigdy nie miał ciężkiej reakcji alergicznej. Tym razem użądlenie wywołało anafilaksję, czyli gwałtowną reakcję alergiczną, która może zagrażać życiu.

„Pojawienie się alergii na jad pszczeli jest szczególnie intrygujące jako oznaka trwałej zmiany układu odpornościowego” – ocenia Rohit Sharma z Marshfield Clinic w Wisconsin.

Nie wiadomo jednak, czy alergia i zanik czerniaka mają wspólną przyczynę. Opis przypadku jednego pacjenta nie pozwala tego rozstrzygnąć.

Źródła

New Scientist, „Heart surgery cured a man’s skin cancer – and gave him a bee allergy”, 11 sierpnia 2026.

Po Liu, Michael Brown, BMJ Case Reports, DOI: 10.1136/bcr-2026-272670.

• Nauki medyczne