Przez lata sztuczne i niskokaloryczne substancje słodzące uchodziły za zdrowszą alternatywę dla cukru. Sięgają po nie osoby odchudzające się, chorzy na cukrzycę oraz wszyscy, którzy chcą ograniczyć liczbę spożywanych kalorii. Nowe badanie wskazuje jednak, że ich duże spożycie może wiązać się z szybszym pogarszaniem pamięci i innych funkcji poznawczych

Badanie opublikowane w czasopiśmie Neurology, wydawanym przez Amerykańską Akademię Neurologii, objęło 12 772 mieszkańców Brazylii. Uczestnicy mieli średnio 52 lata i byli obserwowani przez około osiem lat. Naukowcy analizowali ich sposób odżywiania, a następnie wielokrotnie oceniali pamięć, szybkość przetwarzania informacji, pamięć roboczą oraz płynność słowną.

Najważniejszy wniosek był prosty: osoby spożywające najwięcej substancji słodzących z czasem osiągały gorsze wyniki niż osoby, które spożywały ich najmniej.

Szybsze pogarszanie pamięci i zdolności myślenia

Badacze podzielili uczestników na trzy grupy. Osoby o najniższym spożyciu przyjmowały średnio 20 mg substancji słodzących dziennie. W grupie o najwyższym spożyciu było to średnio 191 mg dziennie. W przypadku aspartamu odpowiada to mniej więcej ilości znajdującej się w jednej puszce napoju typu light.

Po uwzględnieniu wieku, płci, nadciśnienia, chorób układu krążenia oraz innych czynników okazało się, że u osób spożywających najwięcej słodzików pamięć i sprawność myślenia pogarszały się o 62 proc. szybciej niż u osób spożywających ich najmniej. Według autorów odpowiada to około 1,6 roku starzenia się mózgu.

Gorsze wyniki osiągały także osoby z grupy o średnim spożyciu. Tempo pogarszania funkcji poznawczych było u nich o 35 proc. wyższe niż w grupie o najniższym spożyciu, co odpowiada około 1,3 dodatkowego roku starzenia się mózgu.

Które substancje badano

Naukowcy analizowali siedem popularnych substancji słodzących: aspartam, sacharynę, acesulfam K, erytrytol, ksylitol, sorbitol i tagatozę. Są one dodawane do napojów bez cukru, wód smakowych, jogurtów, deserów oraz wielu innych produktów wysoko przetworzonych. Część z nich można również kupić jako samodzielne zamienniki cukru.

Osobno przeanalizowano wpływ poszczególnych substancji. Szybsze pogarszanie funkcji poznawczych wiązało się z sześcioma z nich: aspartamem, sacharyną, acesulfamem K, erytrytolem, sorbitolem i ksylitolem. Jedynie w przypadku tagatozy nie zaobserwowano takiej zależności.

„Niskokaloryczne i bezkaloryczne substancje słodzące są często postrzegane jako zdrowa alternatywa dla cukru. Nasze wyniki sugerują jednak, że niektóre z nich mogą z czasem niekorzystnie wpływać na zdrowie mózgu” – twierdzi dr Claudia Kimie Suemoto z Uniwersytetu w São Paulo, główna autorka badania.

Najsilniejszy związek u osób przed sześćdziesiątką

Zależność była szczególnie wyraźna u osób poniżej 60. roku życia. W tej grupie wysokie spożycie substancji słodzących wiązało się z szybszym pogarszaniem płynności słownej oraz ogólnej sprawności poznawczej. Wśród starszych uczestników badania takiego związku nie wykryto.

Silniejszą zależność zaobserwowano również u osób z cukrzycą. Autorzy zwracają uwagę, że właśnie ta grupa częściej zastępuje cukier substancjami słodzącymi.

„Choć związek z pogarszaniem funkcji poznawczych zaobserwowaliśmy zarówno u osób z cukrzycą, jak i bez niej, chorzy na cukrzycę częściej stosują sztuczne substancje słodzące zamiast cukru. Potrzebne są dalsze badania, które potwierdzą nasze wyniki i pozwolą sprawdzić, czy inne zamienniki cukru, takie jak mus jabłkowy, miód, syrop klonowy czy cukier kokosowy, mogą być lepszą alternatywą” – mówi Suemoto.

To nie jest dowód, że słodziki szkodzą

Autorzy podkreślają, że badanie nie dowodzi, iż to właśnie substancje słodzące powodują pogorszenie pamięci. Jest to badanie obserwacyjne, które pokazuje jedynie współwystępowanie dwóch zjawisk. Na wyniki mogły wpływać również inne elementy stylu życia lub stanu zdrowia uczestników.

Ograniczeniem badania jest także to, że sposób odżywiania oceniano na podstawie ankiet wypełnianych przez samych uczestników. Taka metoda zawsze wiąże się z ryzykiem błędów dotyczących tego, co i w jakich ilościach spożywali. Badanie nie obejmowało również wszystkich substancji słodzących stosowanych obecnie w żywności.

Źródła: 

– Suemoto C.K. i wsp., Association of Low- and No-Calorie Sweetener Intake With Cognitive Decline, Neurology

https://www.neurology.org/doi/abs/10.1212/wnl.0000000000214023

American Academy of Neurology, Several popular sugar substitutes may be associated with faster declines in memory and thinking skills.

https://www.sciencedaily.com/releases/2026/07/260717033213.htm

• Nauki medyczne