Serce starszego dawcy może po przeszczepie stać się biologicznie młodsze, jeśli trafi do młodego biorcy. Z kolei młode serce wszczepione starszej osobie szybciej się starzeje. Tak wynika z badań zespołu z Uniwersytetu Harvarda opisanych przez Nature. Wyniki są na razie dostępne w formie preprintu i nie przeszły jeszcze recenzji naukowej

Wiek metrykalny narządu nie musi być tym samym co jego wiek biologiczny. Ten drugi określa między innymi nagromadzenie zmian komórkowych związanych ze starzeniem. Jesse Poganik i jego współpracownicy sprawdzili, czy po transplantacji serce zachowuje biologiczny wiek dawcy, czy też zaczyna dostosowywać się do organizmu biorcy.

Najpierw badacze przeprowadzili eksperyment na myszach. Serca pobrane od młodych, dorosłych i starych zwierząt przeszczepiali myszom z tych samych trzech grup wiekowych. Zwierzęta żyły więc jednocześnie z własnym sercem i przeszczepionym narządem. Po czterech–sześciu miesiącach naukowcy pobrali próbki tkanek i zbadali metylację DNA w około 320 tys. regionów genomu. Takie chemiczne znaczniki pozwalają śledzić część zmian związanych ze starzeniem się komórek.

Wynik był wyraźny. Biologiczny wiek przeszczepionych serc przesuwał się w stronę wieku organizmu, do którego trafiły. Młode serca starzały się szybciej w starszych myszach, a stare serca stawały się biologicznie młodsze w młodych zwierzętach.

Podobny efekt u ludzi

Zespół przeanalizował następnie archiwalne próbki pobrane po transplantacjach wykonanych w Brigham and Women’s Hospital w Bostonie. Naukowcy znaleźli 11 przypadków, w których między dawcą a biorcą występowała duża różnica wieku. W części z nich starsze serca trafiły do młodszych osób, a w pozostałych młode narządy przeszczepiono znacznie starszym pacjentom.„Niezwykłe jest to, że znaleźliśmy dokładnie te same efekty, które obserwowaliśmy u myszy” – powiedział Nature Jesse Poganik. Także u ludzi biologiczny wiek przeszczepionego serca przesuwał się w stronę wieku biorcy.

Badacze przeanalizowali również dokumentację medyczną setek pacjentów rok po transplantacji. Niektóre parametry pracy serca, między innymi tętno, grubość tylnej ściany serca i wydolność wysiłkowa, były silniej związane z wiekiem biorcy niż dawcy. Nie wszystkie cechy wskazywały jednak na taki związek. Jak zaznacza Poganik, część zmian może być po prostu nieodwracalna.

Nie zaobserwowano przy tym, by przeszczep serca wpływał na funkcjonowanie innych narządów. Wyniki są zgodne z wcześniejszymi doświadczeniami na zwierzętach, w których połączenie układów krążenia młodych i starych osobników wpływało na oznaki starzenia.

Czy starsze serca będą częściej wykorzystywane do przeszczepów?

Znaczenie tych wyników może być praktyczne. Liczba przeszczepów serca rośnie, ale narządów nadal brakuje. W samych Stanach Zjednoczonych w 2024 roku wykonano 4636 transplantacji serca – o 81,5 proc. więcej niż w 2013 roku. Mimo to każdego roku setki ludzi na świecie umierają, czekając na nowy narząd.

Obecnie zazwyczaj preferuje się dawców poniżej 45. roku życia, choć serca starszych osób również mogą być wykorzystywane, jeśli nie wykazują poważnych oznak choroby wieńcowej. Lekarze nadal obawiają się jednak, że starszy narząd wszczepiony młodemu pacjentowi może działać krócej.

Jeśli młody organizm rzeczywiście potrafi częściowo „odmładzać” starsze serce, w przyszłości można byłoby rozważyć szersze wykorzystywanie narządów od starszych dawców. Sami autorzy i lekarze komentujący badanie podkreślają, że wyniki trzeba najpierw potwierdzić na większych grupach pacjentów i w różnych ośrodkach transplantacyjnych.

„Czy teraz zacznie się szerzej wykorzystywać serca starszych dawców – nie tylko u starszych biorców, lecz być może także u młodych pacjentów, którzy mogliby ograniczyć starzenie komórkowe takiego narządu?” – pyta Bartley Griffith z University of Maryland School of Medicine. Na razie to pytanie pozostaje otwarte.

Źródło: „Nature”, 28 września 2026, na podstawie preprintu Jessego R. Poganika i współpracowników w bioRxiv.

• Nauki medyczne