Czytasz artykuł w trybie offline
Trzech kandydatów na prezesa PAN. Rozmowy Academii
22 października Zgromadzenie Ogólne Polskiej Akademii Nauk wybierze prezesa na kadencję 2027-2030. Z każdym z kandydatów rozmawialiśmy o przyszłości PAN, stojących przez nią wyzwaniach i planach na najbliższe cztery lata
O stanowisko ubiegają się prof. Marek Konarzewski, prof. Adam Liebert i prof. Paweł Rowiński.
Wszyscy trzej kandydaci otrzymali ten sam zestaw pytań dotyczących m.in. finansowania nauki, funkcjonowania instytutów PAN, planowanych inwestycji oraz roli Akademii w życiu naukowym i publicznym. Zapytaliśmy również o priorytety na nadchodzącą kadencję i proponowane zmiany w działalności PAN. Poniżej publikujemy trzy wywiady, aby czytelnicy mogli porównać ich propozycje.
Co proponują kandydaci? Porównaj odpowiedzi
Rozwiń pytanie, aby porównać wypowiedzi trzech kandydatów. Link pod każdą wypowiedzią prowadzi do odpowiedniej części pełnego wywiadu.
1. Struktura PAN i relacje z instytutami
Pytanie Academii: Jak w idealnych warunkach powinna wyglądać struktura PAN? Relacje korporacji i instytutów przez lata nie układały się najlepiej. Czy powinniśmy dążyć do unifikacji, federalizacji, kompletnego rozdziału akademii i instytutów, czy raczej zachować obecny model z korektami?
Prof. Marek Konarzewski
Uważam, że model, który został historycznie wypracowany – instytuty Polskiej Akademii Nauk i korporacja jako dwa główne filary, a do tego bardzo ważny komponent, jakim są komitety PAN – sprawdził się. Co do zasady nie ma powodów, by go gruntownie zmieniać. Integralność Akademii jest…
Czytaj całą odpowiedź →Prof. Adam Liebert
Struktura, w której funkcjonujemy, jest do pewnego stopnia dysfunkcjonalna. Dyrektor instytutu otrzymuje nominację od prezesa Polskiej Akademii Nauk, natomiast pieniędzy na działalność swojego Instytutu musi poszukiwać poza PAN. Z tego punktu widzenia system zarządzania jest ułomny. Z…
Czytaj całą odpowiedź →Prof. Paweł Rowiński
Jest to mocno przesadzona opinia i nie uważam, żeby relacje między instytutami a korporacją układały się źle. Natomiast bardzo zależy mi na budowaniu jak największej spójności Akademii. Chciałbym, żeby korporacja i instytuty były ze sobą jak najbliżej związane, i to z kilku powodów.
Czytaj całą odpowiedź →2. PAN wobec polityki, obronności i nauk podstawowych
Pytanie Academii: PAN chce mieć większy wpływ na decyzje państwa i aktywniej uczestniczyć w debacie publicznej. Rozwija też współpracę z sektorem obronnym i badania o podwójnym zastosowaniu. Gdzie przebiega granica między skutecznym zabieganiem o interesy nauki a uzależnieniem Akademii od bieżącej polityki? Jak zamierza Pan pogodzić badania o zastosowaniu praktycznym i strategicznym z naukami podstawowymi i humanistyką, których wartość trudniej przeliczyć na pieniądze?
Prof. Marek Konarzewski
Nie ma tu sprzeczności. Badania przydatne na przykład w zastosowaniach podwójnych wyrastają z badań podstawowych. Widać to choćby w Stanach Zjednoczonych, gdzie symbioza nauk podstawowych i przemysłu obronnego jest głęboko zakorzeniona. My tę kulturę dopiero budujemy.
Czytaj całą odpowiedź →Prof. Adam Liebert
To są dwa dosyć odrębne problemy. Pierwszy dotyczy oddziaływania Akademii na świat polityki i społeczeństwo. Uważam, że nasze dotychczasowe doświadczenia nie wskazują na szczególne zrozumienie postulatów środowiska naukowego przez polityków. Dotyczy to oczywiście problemu finansowania…
Czytaj całą odpowiedź →Prof. Paweł Rowiński
Zacznę od drugiej części pytania. Polska Akademia Nauk ma określoną rolę w systemie nauki i państwa. Jednym z jej fundamentalnych zadań jest prowadzenie badań podstawowych na najwyższym poziomie. To niezwykle ważne zarówno dla Akademii, jak i dla Polski.
Czytaj całą odpowiedź →3. Finansowanie PAN i zobowiązania Akademii
Pytanie Academii: Wszyscy kandydaci mówią, że bez pieniędzy żadna reforma nie ma sensu. O ile rocznie musi wzrosnąć finansowanie? I co Akademia da w zamian, czego nie robi dzisiaj? Łączenie instytutów, likwidacje, ograniczenie administracji, twardsze rozliczanie z wyników, może coś zupełnie innego?
Prof. Marek Konarzewski
Ta ostatnia kwestia wydaje mi się trochę niewłaściwie postawiona. To nie jest tak, że mamy w Akademii jakieś wielkie zasoby, które wystarczy ograniczyć, na przykład zlikwidować instytut, żeby zaoszczędzone pieniądze przeznaczyć na inne. Sposób finansowania budżetu w Polsce tak nie…
Czytaj całą odpowiedź →Prof. Adam Liebert
W swoim programie bardzo wyraźnie wskazuję finansowanie jako jeden z podstawowych problemów polskiej nauki. Uważam, że jej obecny poziom finansowania jest jedną z głównych przyczyn tego, iż nasze wyniki naukowe nie dorównują poziomowi rozwoju gospodarczego kraju. Jednocześnie kampania…
Czytaj całą odpowiedź →Prof. Paweł Rowiński
Przede wszystkim musimy zmienić sposób, w jaki rozmawiamy z państwem o finansowaniu nauki. Nie możemy ograniczać się do apeli o zwiększenie nakładów. Musimy pokazać, że inwestycja w Polską Akademię Nauk jest jednocześnie inwestycją w rozwój i bezpieczeństwo kraju.
Czytaj całą odpowiedź →4. Duże inwestycje: statek, muzeum i stacja w USA
Pytanie Academii: PAN od lat ma problem z realizacją dużych przedsięwzięć. Projekt budowy nowego statku badawczego utknął, a Akademii grozi utrata 80 mln zł. Jednocześnie pojawiają się plany kolejnych kosztownych inwestycji, takich jak Narodowe Muzeum Historii Naturalnej czy Stacja PAN w USA. Według jakiego kryterium będzie pan decydował, czy kontynuować te projekty, i jak to kryterium wypada dla każdego z nich? Skąd wziąć na to pieniądze, skoro instytutom brakuje środków na bieżącą działalność? Co trzeba zmienić w zarządzaniu PAN, żeby kolejne duże projekty nie kończyły się tak jak budowa statku?
Prof. Marek Konarzewski
Po pierwsze, chciałbym mieć takie problemy, jak budowa statku. Przypomnę, że to była moja inicjatywa, dzięki której Akademia uzyskała na ten cel 80 milionów złotych w obligacjach. Problem polega na tym, że środowisko badaczy polarno-morskich do tej pory nie może zdecydować, jak ten…
Czytaj całą odpowiedź →Prof. Adam Liebert
Jestem członkiem Prezydium Polskiej Akademii Nauk od prawie czterech lat, a o inwestycji dotyczącej statku badawczego wiem bardzo mało. I właściwie to jest podsumowanie części problemów, o których rozmawiamy. Uważam, że tego rodzaju inicjatywy i decyzje powinny być podejmowane z…
Czytaj całą odpowiedź →Prof. Paweł Rowiński
Każdy z tych projektów znajduje się w zupełnie innej sytuacji. Zacznijmy od statku. Przede wszystkim uważam, że informacje o zagrożonych 80 milionach złotych jest pewnym przekłamaniem. Polska Akademia Nauk jako taka nigdy tych pieniędzy nie otrzymała. Od początku trafiły one do…
Czytaj całą odpowiedź →5. Nadzór nad jednostkami i odpowiedzialność prezesa
Pytanie Academii: Problemy z budową statku badawczego, nieprawidłowości ujawnione w Ogrodzie Botanicznym PAN w Powsinie czy wieloletnie konflikty między władzami Akademii a instytutami pokazują słabości obecnego systemu zarządzania. Czy prezes PAN ma dziś wystarczające narzędzia, by skutecznie nadzorować podległe mu jednostki i rozliczać ich kierownictwo? Co należałoby zmienić w systemie kontroli i odpowiedzialności? Za jakie niepowodzenia prezes powinien osobiście ponosić konsekwencje?
Prof. Marek Konarzewski
Nie słyszałem o żadnych konfliktach z instytutami w tej chwili. To jest historia. Konflikty z instytutami miały miejsce w poprzedniej kadencji.
Czytaj całą odpowiedź →Prof. Adam Liebert
W zaproponowanym projekcie nowej ustawy znalazł się zapis przewidujący powoływanie kanclerza bezpośrednio przez prezesa Akademii. Zapobiega on nadmiernemu usamodzielnianiu się administracji. Dla mnie jest oczywiste, że odpowiedzialność za strategiczne zarządzanie majątkiem PAN, a jest…
Czytaj całą odpowiedź →Prof. Paweł Rowiński
Trzeba tutaj rozróżnić wymienione sytuacje. Zupełnie inna jest pozycja prezesa w przypadku jednostek PAN, które nie mają osobowości prawnej, a inna w przypadku instytutów.
Czytaj całą odpowiedź →6. Błędy z przeszłości
Pytanie Academii: Patrząc na wiele lat pana działalności w strukturach PAN, czy z perspektywy uważa pan, że któraś z decyzji, którą pan podjął, była błędem?
Prof. Marek Konarzewski
Tych błędów było sporo. Jak mawiał mój dziadek, błędów nie popełnia tylko ten, kto nic nie robi. Były na przykład błędy personalne. Przypomnę bardzo poważny konflikt z pierwszym kanclerzem, z którym ostatecznie zakończyłem współpracę. Musiałem przekonać do tego premiera, ponieważ to…
Czytaj całą odpowiedź →Prof. Adam Liebert
Przez osiem lat kierowania instytutem podjąłem bardzo wiele decyzji, również trudnych, strategicznych, część z nich okazała się nietrafiona. Myślę, że błędem popełnionym w ostatnich 4 latach pełnienia funkcji Przewodniczącego Rady Kuratorów Wydziału IV Nauk Technicznych było to, że…
Czytaj całą odpowiedź →Prof. Paweł Rowiński
Oczywiście, pełniąc przez wiele lat funkcje kierownicze, nie sposób uniknąć błędnych decyzji. Z pewnością również mnie się one zdarzały. Nie potrafię jednak wskazać żadnej poważnej czy strategicznej decyzji, którą z dzisiejszej perspektywy uznałbym za błąd. Być może niektóre przedsięwzięcia można było…
Czytaj całą odpowiedź →7. Ocena propozycji kontrkandydatów
Pytanie Academii: Programy kandydatów są do siebie zaskakująco podobne. Wszyscy chcą doradztwa naukowego dla państwa, międzynarodowych rad przy instytutach, obecności w debacie publicznej i mocniejszej Komisji ds. Etyki. Proszę wskazać po jednej konkretnej propozycji lub decyzji każdego z kontrkandydatów, którą uważa Pan za błędną lub szkodliwą, i wyjaśnić dlaczego.
Prof. Marek Konarzewski
Mam z tym problem. Najlepiej przytoczę przykład z niedawnego spotkania na Wydziale IV Akademii. Zadałem prof. Liebertowi szczere pytanie: czym różni się jego program wyborczy od programu prof. Rowińskiego? Odpowiedział, że nie wie. Po czym dodał, że nie wie dlatego, że prof. Rowiński…
Czytaj całą odpowiedź →Prof. Adam Liebert
Nie sądzę, aby zamysły programowe były bardzo zbliżone. Z pewnością wiele działań opisanych w naszych programach Akademia będzie prowadziła bez względu na to, kto będzie jej przewodził. Jednak akcenty programowe położone są w różnych obszarach jej działania. Moja specyfika to…
Czytaj całą odpowiedź →Prof. Paweł Rowiński
Myślę, że w dużej mierze podobnie diagnozujemy sytuację Akademii i wyzwania stojące przed polską nauką. Różnimy się natomiast doświadczeniem w zarządzaniu, kompetencjami, a zapewne także podejściem do realizacji poszczególnych zadań i stylem pracy.
Czytaj całą odpowiedź →8. Dobre pomysły kontrkandydatów
Pytanie Academii: A którą propozycję każdego z kontrkandydatów uważa Pan za bardzo dobrą?
Prof. Marek Konarzewski
Choćby to, że oba programy są bardzo koncyliacyjne. Z tym się zgadzam. Ja również nie stawiam na konflikt w Akademii. Tyle że trochę jest w tym chciejstwa, bo kiedy zaczyna się coś robić, siłą rzeczy narusza się jakieś mniejsze albo większe interesy. Nie ma decyzji, z której wszyscy…
Czytaj całą odpowiedź →Prof. Adam Liebert
Zacznę od prof. Rowińskiego. Pan Profesor odgrywa istotną rolę w międzynarodowych organizacjach akademii nauk. Bardzo chciałbym, żeby ta działalność międzynarodowa była kontynuowana. Musimy być obecni w tych strukturach i starać się, żeby to, co robią międzynarodowe organizacje…
Czytaj całą odpowiedź →Prof. Paweł Rowiński
Właściwie odpowiedź jest podobna. Nie powiedziałem przecież, że znajduję w tych programach coś szczególnie złego. Mamy wiele zbliżonych pomysłów, choć różnimy się w sposobach ich realizacji i w tym, na jakie zagadnienia kładziemy nacisk.
Czytaj całą odpowiedź →9. Miernik sukcesu kadencji
Pytanie Academii: Jaki jeden mierzalny wskaźnik powinien nam za cztery lata powiedzieć, że Pana kadencja się udała lub nie? Może to być liczba grantów ERC, wysokość subwencji, liczba ekspertyz zamówionych przez rząd albo coś innego.
Prof. Marek Konarzewski
Jestem przeciwnikiem takiej prostej parametryzacji, bo bardzo upraszcza rzeczywistość. Gdybym jednak miał wskazać jeden istotny i mierzalny element, powiedziałbym, że najłatwiej liczyć pieniądze. Wszystkie ważne rzeczy, o których mówiliśmy – udział Akademii w skutecznych ciałach…
Czytaj całą odpowiedź →Prof. Adam Liebert
Jestem przeciwnikiem wskaźnikowania nauki. Nauka bardzo trudno poddaje się takim ocenom, a wiele wskaźników po prostu zawodzi. Rozważmy liczbę uzyskiwanych przez polskie ośrodki grantów ERC. Uważam, że ta liczba odzwierciedla stan polskiej nauki. Dlatego jestem zwolennikiem działań…
Czytaj całą odpowiedź →Prof. Paweł Rowiński
Za jeden z ważniejszych mierników sukcesu mojej kadencji uznałbym stworzenie i uruchomienie trwałego mechanizmu doradztwa naukowego dla państwa, w którym Polska Akademia Nauk odgrywałaby istotną rolę.
Czytaj całą odpowiedź →
