Ostatnia fala upałów, która objęła Europę, w tym Polskę, przyniosła rekordowe temperatury, wyjątkowo ciepłe noce, przeciążenie służb ratunkowych oraz liczne straty społeczne i gospodarcze. Zdaniem Komitetu Problemowego ds. Kryzysu Klimatycznego przy Prezydium PAN nie był to przypadek, lecz kolejny przejaw postępującej antropogenicznej zmiany klimatu.

Naukowcy zwracają uwagę, że tempo globalnego ocieplenia wyraźnie przyspiesza. O ile w latach 1985–2015 średnia temperatura na Ziemi rosła o około 0,2°C na dekadę, to w ostatnim dziesięcioleciu tempo wzrostu osiągnęło około 0,36°C na dekadę. W efekcie próg ocieplenia o 1,5°C względem epoki przedprzemysłowej jest już przekraczany, a granica 2°C może zostać osiągnięta w ciągu najbliższych kilkunastu lat.

Według ekspertów skupionych w Komitecie Problemowym PAN fala upałów z czerwca 2026 roku byłaby w dawnym klimacie zjawiskiem skrajnie mało prawdopodobnym. Niestety podobne wydarzenia – fale gorąca, susze, gwałtowne opady czy pożary – będą pojawiać się coraz częściej i z większą intensywnością.

Komitet PAN podkreśla, że działania adaptacyjne nie nadążają za tempem zmian. W wielu obszarach, takich jak gospodarka wodna, leśnictwo, rolnictwo czy planowanie przestrzenne, nadal wykorzystuje się rozwiązania projektowane dla warunków klimatycznych XX wieku. Tymczasem rzeczywistość szybko się zmienia, a brak dostosowania generuje dodatkowe koszty i zwiększa ryzyko strat.

W związku z tym naukowcy apelują o zdecydowane przyspieszenie działań. Wśród najważniejszych postulatów wymieniają: konsekwentną politykę ograniczania emisji gazów cieplarnianych, rozwój działań adaptacyjnych na wszystkich szczeblach zarządzania oraz nadanie wysokiego priorytetu nowej Krajowej Strategii Adaptacji do Zmiany Klimatu przygotowywanej przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska.

Apel skierowany jest do rządu, samorządów, instytucji publicznych, przedsiębiorstw i obywateli. Naukowcy zwracają również uwagę na konieczność przeciwdziałania dezinformacji klimatycznej oraz stosowania precyzyjnego języka, który oddaje rzeczywistą skalę wyzwań. Ich zdaniem określenia takie jak „antropogeniczna zmiana klimatu”, „globalne ocieplenie” czy „kryzys klimatyczny” lepiej opisują sytuację, z którą mierzy się współczesne społeczeństwo.

Komunikat Komitetu dostępny jest na jego stronie internetowej wraz ze wcześniejszymi dokumentami ogłoszonymi przez Komitet Problemowy ds. Kryzysu Klimatycznego przy Prezydium PAN oraz  Interdyscyplinarny Zespół Doradczy ds. Kryzysu Klimatycznego działający przy Prezesie PAN w latach 2020-2022.