Polskie uczelnie kształcą zdolnych naukowców, ale mają problem z ich zatrzymaniem. Powód wydaje się oczywisty – niskie zarobki. Pieniądze to jednak tylko część problemu. Dochodzą do tego niepewność zatrudnienia, mobbing i system oceniania, który zachęca do zbierania punktów, a nie do zajmowania się nauką

Już samo określenie „młody naukowiec” może być mylące. Akademia Młodych Uczonych PAN przyjmuje osoby do 38. roku życia, z możliwością przedłużenia tego okresu ze względu na rodzicielstwo. Dr Anna Maria Górska, przewodnicząca AMU uważa jednak, że zamiast na wiek lepiej byłoby patrzeć na etap kariery, choćby na liczbę lat od uzyskania doktoratu. Coraz więcej osób rozpoczyna bowiem karierę naukową później albo robi w niej przerwy. „Traktowanie metryki jako punktu odcięcia jest moim zdaniem niesprawiedliwe” – mówi.

Niezależnie od definicji początek kariery oznacza dziś poważny problem finansowy. „Jeżeli popatrzymy na wynagrodzenie adiunkta, czyli osoby po doktoracie, który zarabia bardzo mało w porównaniu ze średnią krajową, to trudno zachęcić młodych badaczy, żeby wybrali tę ścieżkę” – wyjaśnia naukowczyni. Konkurencją dla uczelni są firmy oraz zagraniczne ośrodki, które mogą zaoferować nie tylko wyższe pensje, lecz także większe możliwości prowadzenia badań.

Badania prowadzone przez dr Górską pokazują, że sama podwyżka nie rozwiązałaby problemu. Porównywała powody odchodzenia z pracy akademickiej w Polsce i Stanach Zjednoczonych. W Polsce wśród ankietowanych wyraźnie wybrzmiewały problemy w relacjach z innymi pracownikami. „Oni nawet używali takiego pojęcia jak »feudalizm«” – mówi. Wskazuje również na doniesienia o mobbingu na uczelniach.

Co naprawdę czeka naukowca po doktoracie?

Mit linearnej ścieżki. Dr Górska o tym, jak wygląda kariera po doktoracie

Dlaczego młodzi naukowcy rezygnują z pracy na uczelniach? Co poza pieniędzmi utrudnia im karierę? Czy polska nauka nadal jest zbyt hierarchiczna? I dlaczego obecny system oceniania może premiować liczbę publikacji zamiast ich jakości? O tym Jan Stradowski rozmawia z dr Anną Marią Górską, przewodniczącą Akademii Młodych Uczonych PAN i badaczką Akademii Leona Koźmińskiego, w podcaście „Człowiek 2.0” Polskiej Akademii Nauk.