Samotność nie oznacza po prostu braku ludzi wokół. Można mieć wielu znajomych, często się z nimi spotykać, a mimo to czuć, że w tych relacjach czegoś brakuje. Jeśli taki stan utrzymuje się długo, może wpływać nie tylko na psychikę, ale również na zdrowie fizyczne. Naukowcy próbują zrozumieć, co wtedy dzieje się w mózgu i organizmie

„Samotność to nie to samo co izolacja społeczna” – mówi prof. Łukasz Okruszek, dyrektor Instytutu Psychologii PAN. Izolację można opisać za pomocą stosunkowo obiektywnych wskaźników: ktoś mieszka sam, ma niewiele kontaktów i rzadko rozmawia z innymi. Samotność jest natomiast subiektywnym poczuciem, że w relacjach czegoś nam brakuje. Dlatego może jej doświadczać także osoba otoczona ludźmi.

Krótkotrwałe poczucie osamotnienia jest naturalną reakcją na przeprowadzkę, rozstanie czy zmianę pracy. Problem zaczyna się wtedy, gdy utrzymuje się długo. Badania epidemiologiczne wskazują na związek przewlekłej samotności między innymi z depresją, chorobami układu krążenia, cukrzycą i demencją. Zespół prof. Okruszka próbuje ustalić, jakie mechanizmy stoją za tymi zależnościami.

W jednym z eksperymentów badacze informowali uczestników, że analiza wypełnionych przez nich kwestionariuszy wskazuje na ryzyko samotności w przyszłości. „Samo powiedzenie ludziom, że być może ich relacje nie są dobre i że w przyszłości z dużym prawdopodobieństwem mogą czuć się samotni, wpływało na zdolność samoregulacji” – wyjaśnia naukowiec. U badanych nasilały się lęk, złość i objawy depresyjne.

Rozwój technologii nie rozwiązał problemu. Media społecznościowe pozwalają utrzymywać setki kontaktów, także z ludźmi, których nigdy nie spotkaliśmy. Nie każda forma komunikacji daje jednak to samo doświadczenie. „Najbardziej naturalną formą kontaktu jest spotkanie twarzą w twarz, w jednej przestrzeni z człowiekiem, który jest przed nami” – mówi prof. Okruszek. Z badań wynika, że dla naszego dobrostanu znaczenie mają nie tylko spotkania z przyjaciómi, ale również krótkie kontakty ze sprzedawcą, sąsiadem czy innymi regularnie spotykanymi osobami. 

Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia samotności doświadcza około co szósty człowiek na świecie.

O tym, czym samotność różni się od izolacji społecznej, jak wpływa na mózg i organizm, dlaczego setki internetowych znajomych nie muszą chronić przed osamotnieniem i czy AI może zacząć zastępować relacje z ludźmi – to temat najnowszego odcinka podcastu Jana Stradowskiego „Człowiek 2.0”. Najnowszego odcinka można posłuchać na Spotify i YouTube.

• Nauki medyczne