Zlodowacenie znacznych obszarów półkuli północnej mogło się rozpocząć dwa tysiące lat temu. Zdaniem autorów badania opublikowanego w Nature przerwało je ocieplenie wywołane przez działalność człowieka przerwało proces

Zlodowacenie zaczyna się od śniegu, który przetrwa lato. Jeśli przez kolejne lata zimą przybywa go więcej, niż zdąży stopnieć w cieplejszych miesiącach, pokrywa śnieżna grubieje i stopniowo zamienia się w lód. W ten sposób może powstać lądolód. Naukowcy uważają, że właśnie taki proces rozpoczął się na Ziemi Baffina w kanadyjskiej Arktyce. Zachował się tam ostatni fragment lądolodu laurentyjskiego, który podczas poprzedniego zlodowacenia pokrywał znaczną część Kanady i północnych Stanów Zjednoczonych. Dziś ten fragment nazywamy czapą lodową Barnesa.

Około dwóch tysięcy lat temu czapa zaczęła się rozrastać. Coraz chłodniejsze lata pozwalały na gromadzenie śniegu i lodu. Trend odwrócił się około 1960 roku: letnie topnienie zaczęło przewyższać zimowe przyrosty. Autorzy badania opublikowanego właśnie w Nature wiążą tę zmianę z ociepleniem spowodowanym emisjami gazów cieplarnianych. „Wszystko się zaczęło, wszystko przebiegało normalnie, miało nadejść kolejne zlodowacenie, a jednak proces się zatrzymał” – mówi Nicolás Young, geochemik z obserwatorium Lamont-Doherty na Uniwersytecie Columbia i główny autor pracy. „To bardzo wymowny przykład tego, jak mocno zaburzyliśmy system”.

Co mówią pomiary znikającego lodu?

Jak szybko topnieją lodowce?

Dowody odsłonił topniejący lód

Historię czapy lodowej udało się odtworzyć dzięki pozostałościom martwych roślin. W badanym miejscu lód jest przymarznięty do skał i niemal nie przesuwa się po podłożu. Zamiast zetrzeć rosnące tam mchy i inne rośliny, przykrył je i zakonserwował. Teraz, gdy topnieje, ponownie je odsłania.

Naukowcy określili wiek roślin, które obumarły po przykryciu ich przez lód. Ustalając, kiedy do tego doszło w różnych miejscach, mogli odtworzyć, jak powiększała się pokrywa lodowa. Z tych pomiarów oraz badań skał wynika, że dwa–trzy tysiące lat temu lodu było tam mniej niż dziś. Następnie, przez blisko dwa tysiące lat, pokrywa rosła, ale około 1960 roku zaczęła się kurczyć, ponieważ coraz cieplejsze lata przynosiły więcej topnienia, niż zimy były w stanie uzupełnić. Do 2022 roku jej krawędź cofnęła się – zależnie od miejsca – o 200–800 metrów.

Lód jest jednym z wielu sygnałów zmiany klimatu

Klimat Ziemi traci stabilność. Siedem wskaźników bije rekordy

Początek procesu, który trwa tysiące lat

Czy odrastanie lodu w Arktyce wystarcza, by mówić o początku nowego zlodowacenia? Young i jego współautorzy uważają, że tak. Za jego początek uznają pierwszą fazę odbudowy lądolodu. Wcześniejsze modele często wyznaczały tę granicę znacznie później, gdy wielkie lądolody zdążyłyby już związać znaczne ilości wody. Dlatego przewidywały nadejście kolejnego zlodowacenia dopiero za tysiące lub dziesiątki tysięcy lat.

W interpretacji autorów badania proces ten już się rozpoczął, ale został przerwany na wczesnym etapie. Odtworzenie lądolodu obejmującego znaczną część kontynentu wymagałoby jeszcze wielu tysięcy lat.

Tymczasem ostatnia pozostałość dawnego lądolodu może zniknąć znacznie szybciej. Modele przewidują całkowite stopnienie czapy Barnesa w ciągu kilkuset lat. „Wtedy naprawdę znikną ostatnie pozostałości lądolodu laurentyjskiego – już na dobre” – mówi Young.

Źródła:

Young, N. E., i in. (2026). Late Holocene reexpansion of the Laurentide Ice Sheet. Science, 394(6822), 455–459.

Columbia Climate School. (2026, 22 października). Climate change stopped the next ice age. EurekAlert! Komunikat uczelni.