Wysiłek fizyczny uruchamia w organizmie całą kaskadę sygnałów chemicznych. Jeden z nich stał się punktem wyjścia do stworzenia nowego leku, który ma pomagać w kontrolowaniu masy ciała

Pomysł stojący za lekiem ENV-308 jest dość prosty. Podczas wysiłku fizycznego organizm nie tylko zużywa więcej energii. Mięśnie i inne tkanki produkują również substancje, które wpływają na apetyt, metabolizm i pracę różnych narządów. Badacze od kilku lat próbują ustalić, czy część tych sygnałów można wykorzystać w leczeniu otyłości i innych chorób metabolicznych.

Jedną z takich substancji jest N-laktoilo-fenyloalanina, w skrócie Lac-Phe. Jej stężenie rośnie między innymi po intensywnym wysiłku. W badaniu opublikowanym w 2022 roku w Nature wykazano, że podawanie Lac-Phe otyłym myszom ograniczało ich apetyt i prowadziło do spadku masy ciała oraz ilości tkanki tłuszczowej. Substancja nie sprawiała przy tym, że zwierzęta więcej się ruszały albo zużywały więcej energii.

Naturalna Lac-Phe ma jednak poważną wadę z punktu widzenia farmakologii: organizm szybko ją usuwa. Firma Enveda opracowała więc ENV-308, cząsteczkę, która ma działać podobnie, ale utrzymywać się w organizmie na tyle długo, by można było podawać ją raz dziennie w tabletce. Firma informuje, że kandydat na lek został znaleziony z wykorzystaniem jej systemu sztucznej inteligencji, służącego do wyszukiwania biologicznie aktywnych cząsteczek występujących w organizmach żywych.

Do badania pierwszej fazy włączono 88 zdrowych dorosłych, którzy otrzymywali różne dawki ENV-308. Na tym etapie badacze sprawdzali przede wszystkim bezpieczeństwo preparatu, jego działania niepożądane oraz to, jak jest wchłaniany, rozprowadzany i usuwany z organizmu.

Według przedstawionych danych nie odnotowano poważnych zdarzeń niepożądanych. Żaden uczestnik nie przerwał przyjmowania preparatu ani nie musiał pominąć dawki. Enveda, czyli firma prowadząca te badania, zwraca też uwagę na dobrą tolerancję ze strony układu pokarmowego. Ma to znaczenie, ponieważ nudności, wymioty i inne dolegliwości żołądkowo-jelitowe należą do częstych działań niepożądanych leków z grupy GLP-1 i bywają powodem przerwania terapii.

Badacze mierzyli również stężenie leptyny. To hormon produkowany głównie przez tkankę tłuszczową, który pomaga regulować apetyt i informuje mózg o zapasach energii w organizmie. U osób z otyłością poziom leptyny bywa podwyższony, ale organizm może reagować na nią słabiej. Zjawisko to określa się jako oporność na leptynę.

Po podaniu ENV-308 stężenie leptyny we krwi uczestników spadało. Największą zmianę zaobserwowano u osób, które na początku badania miały jej relatywnie najwięcej. Enveda uznaje ten wynik za pierwszy sygnał biologicznego działania ENV-308 u ludzi. Sam spadek poziomu leptyny nie dowodzi jednak, że preparat zmniejsza apetyt lub pomaga schudnąć. Pierwsza faza badania nie służyła do sprawdzania takich efektów.

Enveda nie przedstawia ENV-308 jako zamiennika ruchu. Firma chce przede wszystkim sprawdzić, czy lek może pomagać w utrzymaniu efektów terapii odchudzających, szczególnie po zakończeniu przyjmowania leków GLP-1. To ważny problem, ponieważ po odstawieniu takich preparatów część pacjentów ponownie przybiera na wadze. W badaniach na zwierzętach ENV-308 miał pomagać utrzymać niższą masę ciała po zakończeniu terapii odchudzającej, a także ograniczać utratę beztłuszczowej masy ciała. Są to jednak na razie wyniki badań przedklinicznych.

„Wiele korzyści z ćwiczeń można powiązać z chemicznymi przekaźnikami uwalnianymi w organizmie. ENV-308 jest naszą próbą przeniesienia chemii ćwiczeń do codziennej tabletki” – mówi Viswa Colluru, założyciel i dyrektor generalny firmy Enveda, która rozwija ENV-308.

Firma planuje teraz badania drugiej fazy z udziałem osób, które odstawiły albo zamierzają odstawić leki GLP-1. Dopiero wtedy badacze mają oceniać między innymi zmiany masy ciała, składu ciała oraz innych wskaźników zdrowia metabolicznego. Enveda bada również możliwość wykorzystania ENV-308 w innych chorobach, w których aktywność fizyczna może przynosić korzyści, między innymi w migrenie i nieswoistych chorobach zapalnych jelit.

Źródła:

Enveda, „Enveda Reports Positive Phase 1 Results for ENV-308, the First Pill Designed From the Chemistry of Exercise”, 18 sierpnia 2026:
https://enveda.com/news/308-phase1/

V.L. Li i in., „An exercise-inducible metabolite that suppresses feeding and obesity”, Nature 606, 785-790 (2022):
https://www.nature.com/articles/s41586-022-04828-5

Ed Cara, „An 'Exercise Pill’ Just Cleared Its First Human Test”, Gizmodo, 19 sierpnia 2026:
https://gizmodo.com/an-exercise-pill-just-cleared-its-first-human-test-2000800380

• Nauki medyczne