Przez lata uważano, że wraz z wiekiem komórki coraz mniej skutecznie usuwają uszkodzone białka i inne zbędne składniki, a proces ten przyczynia się do rozwoju chorób związanych ze starzeniem. Niedawne badanie pokazuje, że ten mechanizm jest dużo bardziej złożony  

W komórkach stale gromadzą się zużyte białka, uszkodzone elementy i inne zbędne składniki. Są zamykane w wyspecjalizowanych pęcherzykach, rozkładane na prostsze cząsteczki, a następnie ponownie wykorzystywane przez komórkę. Ten proces nazywa się autofagią i należy do podstawowych mechanizmów utrzymujących komórki w dobrym stanie. Gdy przestaje działać prawidłowo, zużyte składniki mogą się kumulować, co wiąże się z rozwojem nowotworów, cukrzycy, chorób serca i chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera.

Powszechnie przyjmuje się, że z wiekiem autofagia słabnie. Badacze z Sanford Burnham Prebys Medical Discovery Institute w San Diego zauważyli jednak, że założenie to nie ma mocnych podstaw. „Rzeczywistych dowodów na to u ludzi jest bardzo mało” – mówi dr Caroline Kumsta, która kierowała badaniem. Jego wyniki ukazały się pod koniec września w czasopiśmie Aging Cell.

Biologia długowieczności. Ile życia zapisane jest w genach

Różne komórki, różne wyniki

Naukowcy pobrali próbki krwi i komórki skóry od zdrowych ochotników w wieku od 23 do 72 lat. Część komórek skóry przekształcili w laboratorium w komórki nerwowe, aby zbadać autofagię także w neuronach. Następnie zmierzyli, z jaką szybkością proces ten przebiega w każdym z trzech typów komórek.

Nie znaleźli jednego, uniwersalnego wzorca. W komórkach skóry mężczyzn aktywność autofagii z wiekiem rzeczywiście malała. U kobiet pozostawała na podobnym poziomie, a w neuronach uzyskanych z komórek kobiet wzrastała.

„Starzenie zmienia tempo komórkowego recyklingu inaczej w każdym typie komórek i inaczej u kobiet i mężczyzn” – twierdzi dr Caroline Kumsta.

Większa aktywność autofagii a sprawność fizyczna

Badacze porównali wyniki pomiarów autofagii z rezultatami testów sprawności fizycznej. U uczestników po siedemdziesiątce większa aktywność autofagii wiązała się z gorszą kondycją – i to we wszystkich trzech typach komórek. Osoby te miały niższą wydolność tlenową, wyższy wskaźnik masy ciała, mniejszą siłę uścisku dłoni i wyższe tętno spoczynkowe.

Nie wiadomo jednak, co jest tu przyczyną, a co skutkiem. Dr Kumsta przypuszcza, że intensywna autofagia może być korzystna dla osób młodszych, ale u starszych jej znaczenie może być inne. Możliwe jest także inne wyjaśnienie: w komórkach osób w gorszej kondycji gromadza się więcej uszkodzeń, dlatego nasilają one proces ich usuwania. W takim przypadku większa aktywność autofagii byłaby objawem pogorszenia stanu komórek, a nie jego przyczyną.

Komórki macierzyste poprawiają sprawność seniorów

Ćwiczenia: obiecujący, ale bardzo wstępny wynik

Zespół przeprowadził także niewielki eksperyment pilotażowy. Pięć osób w wieku od 77 do 88 lat przez 12 tygodni wykonywało łagodne ćwiczenia, których celem było zmniejszenie ryzyka upadków. Po zakończeniu programu aktywność autofagii w ich komórkach krwi zmniejszyła się i zbliżyła do poziomu typowego dla młodszych osób. Uczestnicy osiągnęli również lepsze wyniki w testach sprawności.

Pięć osób to jednak zdecydowanie za mało, by wyciągać ogólne wnioski. Nie wiadomo również, czy zmiana aktywności autofagii przyczyniła się do poprawy kondycji, czy tylko jej towarzyszyła. Badacze przygotowują wiec większe badanie we współpracy z Uniwersytetem Kalifornijskim w San Diego.

Wyniki mogą mieć znaczenie dla poszukiwań leków na choroby związane ze starzeniem. Wielu naukowców chciałoby wpływać na autofagię, ale jeśli jej aktywność zależy od rodzaju komórek, płci i wieku, nie ma jednego kierunku, w którym należałoby ją zmieniać. „Żeby przełożyć te odkrycia na terapie, musimy wiedzieć, co dzieje się w konkretnych komórkach” – mówi pierwsza autorka pracy, dr Tatiana Moreno.

Kiedy brakuje snu, mózg starzeje się szybciej. Jakie są tego konsekwencje?

Źródła:

1. Moreno, T. M. i in. (2026). Autophagy flux is remodeled sex- and cell type-specifically during human aging, and is linked to reduced physical function in older adults. Aging Cell, 25(10). https://doi.org/10.1111/acel.70734
2. Sanford Burnham Prebys. (2026). Scientists discover a surprising paradox in how our cells age. ScienceDaily. https://www.sciencedaily.com/releases/2026/10/261012185009.htm

• Nauki medyczne