Środowisko naukowe chce, by kwestii zmian klimatu nie traktowano wyłącznie jako problemu środowiskowego, a zaczęły być postrzegane jako jeden z kluczowych elementów bezpieczeństwa państwa. Taki był główny przekaz briefingu prasowego po spotkaniu przedstawicieli nauki z marszałkiem Sejmu Włodzimierzem Czarzastym

Spotkanie było efektem apelu do polityków skierowanego przez naukowców zajmujących się klimatem, ochroną środowiska i bezpieczeństwem. Pod listem otwartym w tej sprawie podpisało blisko 90 badaczek i badaczy z całej Polski. Został on przekazany marszałkowi Sejmu podczas ostatniej fali upałów.

– Jesteśmy po bardzo dobrej rozmowie. Ze strony Sejmu widzimy dużą otwartość na organizację debaty poświęconej ochronie obywateli przed skutkami zmiany klimatu, takimi jak upały, susze i ekstremalne zjawiska pogodowe – mówiła Katarzyna Wiekiera z Pracowni na rzecz Wszystkich Istot, inicjatorka listu.

Uczestnicy spotkania podkreślali, że chwilowe ochłodzenie nie oznacza, że zagrożenie minęło. W wielu regionach kraju utrzymuje się susza hydrologiczna i hydrogeologiczna, a skutki zmiany klimatu będą coraz bardziej odczuwalne dla obywateli oraz gospodarki.

Bezpieczeństwo zaczyna się od klimatu

Naukowcy chcą, by planowana debata parlamentarna wyraźnie połączyła kwestie klimatyczne z bezpieczeństwem narodowym. Zdaniem prof. Zbigniewa Karaczuna z Koalicji Klimatycznej skutki zmian klimatu wpływają dziś niemal na wszystkie obszary funkcjonowania państwa.

– Mówimy o bezpieczeństwie zdrowotnym, żywnościowym, energetycznym i gospodarczym. Ostatnie fale upałów prowadziły do wzrostu liczby hospitalizacji i przedwczesnych zgonów, ograniczały wydajność pracy w rolnictwie, budownictwie czy drogownictwie, a także stwarzały problemy dla systemu energetycznego – wskazywał.

Według niego konieczne jest odejście od myślenia o zmianie klimatu jako problemie wyłącznie ekologicznym. Coraz bardziej staje się ona wyzwaniem strategicznym, wymagającym działań porównywalnych z tymi podejmowanymi w innych obszarach bezpieczeństwa państwa.

Bioróżnorodność jako element odporności kraju

Silnie wybrzmiał również głos dotyczący ochrony przyrody. Prof. Piotr Skubała z Uniwersytetu Śląskiego, członek Państwowej Rady Ochrony Przyrody, podkreślał, że bezpieczeństwo klimatyczne nie może być budowane bez troski o ekosystemy.

– Troska o przyrodę i bioróżnorodność jest troską o nasze bezpieczeństwo – mówił. Jego zdaniem społeczeństwo coraz lepiej rozumie zależność między stanem środowiska a jakością życia oraz oczekuje od władz zdecydowanych działań na rzecz ochrony lasów, rzek, mokradeł i terenów zielonych w miastach.

Profesor zwrócił uwagę, że pojawiają się pozytywne sygnały, takie jak tworzenie nowych rezerwatów przyrody, jednak skala wyzwań wymaga znacznie bardziej zdecydowanych i systemowych działań.

Polska nie nadąża z adaptacją

O potrzebie przyspieszenia działań adaptacyjnych mówił także prof. Szymon Malinowski, przewodniczący Komitetu Problemowego ds. Kryzysu Klimatycznego przy Prezydium PAN.

Przypomniał, że środowisko naukowe od lat informuje zarówno polityków, jak i społeczeństwo o przyczynach i skutkach zmiany klimatu oraz przedstawia propozycje rozwiązań. Jednocześnie wskazał na główny problem: tempo wdrażania działań adaptacyjnych jest zbyt wolne. – Dystans między tym, co robimy, a tym, co powinniśmy robić, rośnie – podkreślił.

Zdaniem naukowców adaptacja nie może sprowadzać się do technicznych zabezpieczeń i „betonowania” przestrzeni. Kluczowe znaczenie mają rozwiązania oparte na naturze: odbudowa mokradeł, retencja krajobrazowa, ochrona ekosystemów i zwiększanie bioróżnorodności.

Walka z dezinformacją klimatyczną

Jednym z najciekawszych wątków briefingu była kwestia dezinformacji klimatycznej. Prof. Karaczun argumentował, że fałszywe przekazy dotyczące klimatu stanowią element szerszej wojny informacyjnej i osłabiają zdolność państwa do reagowania na zagrożenia.

Naukowcy postulują, by część środków przeznaczanych na transformację energetyczną oraz bezpieczeństwo państwa wspierała również działania edukacyjne i przeciwdziałała dezinformacji. Zadeklarowali gotowość współpracy z administracją publiczną i organizacjami pozarządowymi w tym obszarze.

Jak poinformowała Katarzyna Wiekiera, planowana debata ma mieć możliwie szeroki charakter. Zaproszenia mają trafić nie tylko do parlamentarzystów, lecz także do przedstawicieli ministerstw odpowiedzialnych za klimat, gospodarkę wodną, infrastrukturę oraz bezpieczeństwo.

W przyszłym tygodniu przedstawiciele środowiska naukowego mają spotkać się także z minister klimatu i środowiska Pauliną Hennig-Kloską. Już podczas rozmowy z marszałkiem Sejmu obecny był przedstawiciel resortu.

Organizatorzy podkreślają, że celem debaty nie będzie jedynie diagnoza problemów. Chcą przedstawić konkretne rekomendacje działań, które powinny zostać podjęte natychmiast, aby zwiększyć odporność Polski na skutki kryzysu klimatycznego.

Jak zaznaczali uczestnicy briefingu, dyskusja o klimacie jest dziś przede wszystkim dyskusją o bezpieczeństwie obywateli – ich zdrowiu, dostępie do żywności i wody, stabilności gospodarki oraz jakości życia przyszłych pokoleń. To właśnie ten przekaz ma wybrzmieć podczas planowanej debaty w Sejmie.

• Nauki ścisłe i nauki o Ziemi