Analiza danych ponad 26 tys. mężczyzn wykazała, że w grupie mężczyzn z bardzo niskim stężeniem testosteronu zgony z powodu nowotworów zdarzały się o 18 proc. częściej niż wśród mężczyzn z najwyższym poziomem tego hormonu.

Stężenie testosteronu zwykle spada z wiekiem. Bywa też niższe u mężczyzn z chorobami, takimi jak cukrzyca. Naukowcy z Uniwersytetu Australii Zachodniej chcieli sprawdzić, czy wyjątkowo niski poziom tego hormonu wiąże się z ryzykiem zachorowania na nowotwór lub zgonu z jego powodu w kolejnych latach.

Sięgnęli po dane z 11 badań prowadzonych w Australii, Stanach Zjednoczonych i Europie. W jednym z nich uczestniczyli także mężczyźni z Polski. Najpierw zmierzono im stężenie testosteronu we krwi, a następnie przez lata monitorowano ich stan zdrowia. W tym czasie odnotowano ponad 3 tys. zgonów z powodu nowotworów.

Aby ustalić różnicę w ryzyku zgonu, naukowcy porównali jedną piątą mężczyzn z najniższym stężeniem testosteronu z jedną piątą tych, u których stężenie było najwyższe. Z każdej grupy wybrali wartość środkową. Przy takim porównaniu ryzyko zgonu okazało się o 18 proc. wyższe w grupie z najniższym stężeniem hormonu. W obliczeniach uwzględniono między innymi wiek, palenie tytoniu, masę ciała i cukrzycę.

Zachorowania i zgony to dwa różne wyniki

Zgony z powodu nowotworów były częstsze przy stężeniu testosteronu poniżej około 8,6 nanomola na litr. Z kolei nowe przypadki nowotworów częściej występowały przy jeszcze niższych wartościach – poniżej około 7,3 nanomola na litr. Dla porównania prof. Bu Yeap z Uniwersytetu Australii Zachodniej podaje, że u zdrowych młodych mężczyzn stężenie testosteronu zwykle wynosi od 10 do 30 nanomoli na litr.

Obie wartości wskazują jedynie poziomy, przy których badacze zaobserwowali różnice w dużej grupie mężczyzn. Na podstawie pojedynczego wyniku badania krwi nie można określić indywidualnego ryzyka zachorowania na raka. Również dane dotyczące zgonów mają swoje ograniczenia. Aby ustalić, czy niski poziom testosteronu wiąże się z krótszym przeżyciem po rozpoznaniu nowotworu, trzeba byłoby osobno przeanalizować losy pacjentów, którzy już zachorowali.

Pozostaje też pytanie o kierunek zależności. Choroba może obniżać stężenie testosteronu, dlatego u części mężczyzn niski wynik mógł być oznaką problemów zdrowotnych, które już się rozwijały. Na podstawie tych danych nie da się ustalić, czy sam poziom hormonu wpływał na późniejsze zachorowania lub zgony.

Co pokazały dane dotyczące raka prostaty?

Obniżenie stężenia testosteronu lub zablokowanie jego działania może spowolnić wzrost raka prostaty. Lekarze stosują takie leczenie, gdy guz już istnieje. Badacze chcieli sprawdzić, czy poziom testosteronu we krwi wiąże się z ryzykiem rozwoju raka prostaty w przyszłości.

W tej części badania przeanalizowali dane ponad 12 tys. mężczyzn. W trakcie obserwacji u 918 z nich rozpoznano raka prostaty. Stężenie testosteronu nie wiązało się jednak z ryzykiem zachorowania.

Rak prostaty częściej rozpoznawano u mężczyzn z niższym stężeniem SHBG – białka, które wiąże testosteron i inne hormony płciowe we krwi. Podobną zależność zaobserwowano w przypadku niższego stężenia hormonu luteinizującego. Za jego pośrednictwem przysadka mózgowa pobudza jądra do produkcji testosteronu.

Co zrobić przy niskim wyniku?

„Nie mamy jeszcze dowodów, że podawanie mężczyznom testosteronu zmniejszy to ryzyko” – mówi Yeap w komunikacie uczelni. Naukowcy mierzyli poziom hormonu i śledzili losy uczestników. Aby sprawdzić, czy terapia testosteronem wpływa na ryzyko nowotworów, potrzebne byłoby osobne badanie.

Jeśli wynik jest niski, Yeap radzi ustalić, co mogło obniżyć stężenie hormonu. Dalsza diagnostyka może pomóc określić, czy przyczyną są zaburzenia pracy jąder, czy też inne problemy zdrowotne.

Źródła:

Marriott, R. J., Murray, K., Antonio, L. i in. (2026). Associations of testosterone, sex hormone-binding globulin, and related hormones with risks of cancer death, incident cancer, and incident prostate cancer in men: Individual participant data meta-analyses. The Lancet Healthy Longevity, 7(6), 100857.

University of Western Australia. (2026, 23 czerwca). Low testosterone linked to cancer risk in men.

• badania obserwacyjne
• Bu Yeap
• hormony płciowe
• nowotwory
• rak prostaty
• ryzyko raka
• SHBG
• testosteron
• University of Western Australia
• zdrowie mężczyzn