Zdrowotny bilans zmiany klimatu

Ekstremalna susza objęła w ubiegłym roku ponad połowę powierzchni lądów. Autorzy opublikowanego właśnie raportu „Lancet Countdown 2026” apelują, by zmianę klimatu uznać za globalny stan zagrożenia zdrowia publicznego

Raport, przygotowany we współpracy ze Światową Organizacją Zdrowia, przedstawia wpływ zmiany klimatu na zdrowie. Średnia roczna liczba zgonów związanych z upałami wzrosła o niemal 36 proc. – z 398,4 tys. w latach 2006–2015 do 540,8 tys. w latach 2016–2023. Najtragiczniejszy był rok 2023, gdy upały przyczyniły się do śmierci 710 tys. osób. „Wzrost liczby zgonów związanych z upałami jest szczególnie niepokojący, zwłaszcza w kontekście starzenia się populacji europejskich, w tym polskiej. Konsekwencje zdrowotne zmiany klimatu narastają szybciej niż działania podejmowane, by im przeciwdziałać” – twierdzi dr Alicja Baska ze Szkoły Zdrowia Publicznego CMKP i Polskiego Towarzystwa Medycyny Stylu Życia.

Jak Polska przygotowuje się na skutki ocieplenia?Naukowcy chcą debaty w Sejmie o gotowości Polski na zmianę klimatu

Według osobnego zestawienia „Lancet Countdown”, opublikowanego w 2025 roku, mieszkańcy Polski doświadczyli w 2024 roku średnio 9,3 dnia fali upałów. Badacze oszacowali, że 76 proc. tych dni nie wystąpiłoby bez globalnego ocieplenia.

W 2025 roku ekstremalna susza, trwająca co najmniej miesiąc, objęła łącznie 51,8 proc. powierzchni lądów. Gorszy pod tym względem był tylko rok 2023. Brak wody zagraża zbiorom i dostawom żywności, utrudnia utrzymanie higieny oraz zwiększa ryzyko pożarów. Równocześnie coraz więcej obszarów nawiedzają gwałtowne opady. W latach 2016–2025 co roku na średnio 26,7 proc. powierzchni lądów występowała co najmniej jedna ekstremalna ulewa. W poprzedniej dekadzie odsetek ten wynosił 23,6 proc. Takie deszcze zwiększają ryzyko powodzi i osuwisk, a zanieczyszczenie ujęć wody może dodatkowo sprzyjać rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych.

Upały odbijają się również na dochodach. Autorzy raportu szacują, że w 2025 roku na świecie utracono z ich powodu potencjalnie 573 mld godzin pracy. Na podstawie tych danych oraz informacji o płacach oszacowano straty w dochodach na 1,07 bln dolarów. Największe odnotowano w rolnictwie i budownictwie. Skutki wysokich temperatur szczególnie dotykają osoby pracujące na zewnątrz oraz wykonujące ciężką pracę fizyczną w nieklimatyzowanych pomieszczeniach. W Europie utracone dochody odpowiadały 0,2 proc. produktu krajowego brutto. W Polsce największe straty pod tym względem poniosło budownictwo.

Kryzys klimatyczny przyspieszaKomitet PAN: „zmiana klimatu” to zbyt łagodne określenie

Ograniczenie tych szkód wymaga zarówno ochrony ludzi przed upałami, jak i zmniejszenia emisji napędzających globalne ocieplenie. W 2025 roku światowe inwestycje w czystą energię osiągnęły rekordową wartość 2,1 bln dolarów, podczas gdy na paliwa kopalne przeznaczono 1,16 bln dolarów. Te ostatnie nadal dominują jednak w światowej energetyce – w 2023 roku węgiel, ropa i gaz odpowiadały za 80,7 proc. globalnej podaży energii.

W 2025 roku 56 ze 194 państw członkowskich WHO zgłosiło posiadanie krajowego planu przystosowania ochrony zdrowia do zmiany klimatu. Tylko 13 z nich deklarowało wysoki lub bardzo wysoki stopień jego wdrożenia.

Raport wskazuje, że ostrzeżeniom przed upałami muszą towarzyszyć zapewnienie dostępu do chłodnych miejsc, ochrona pracowników oraz odpowiednie przygotowanie placówek medycznych. Samotność, złe warunki mieszkaniowe czy warunki zatrudnienia mogą sprawić, że nawet osoba uprzedzona o zagrożeniu nie zdoła się przed nim ochronić.

Dlaczego po ulewach wciąż brakuje wody?Człowiek 2.0: Polska jak nieszczelna doniczka

Autorzy apelują o formalne uznanie zmiany klimatu za globalny stan zagrożenia zdrowia publicznego. Chcą, by wpływ na zdrowie wyznaczał kierunek polityki klimatycznej – od ograniczania emisji po wybór działań ochronnych i podział środków na ich realizację.

. 

Źródła

1. Romanello, M., i in. (2026). The 2026 report of The Lancet Countdown on health and climate change. „The Lancet”, 
2. Lancet Countdown. (2026). The 2026 report: Appendix. 
3. Lancet Countdown. (2025). Health and climate change in Poland: Data sheet 2025, 
4. World Health Organization. (2026, 28 października). Climate change is a growing health emergency, Lancet Countdown warns.

• Nauki medyczne