Czytasz artykuł w trybie offline
Żyjemy w świecie nagłówków. Co tracimy po drodze?
Pasażerowie metra w Tajpej korzystają z telefonów podczas jazdy. Fot. ThomasYehYeh / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Kadr przycięty do 16:9.
Dlaczego klikamy w sensacyjne wiadomości, choć wiemy, że ich tytuły często wprowadzają w błąd? Co sprawia, że trudno zakończyć rozmowę ze sztuczną inteligencją? I czy w świecie algorytmów oraz krótkich filmów jest jeszcze miejsce na tradycyjny reportaż?
Codziennie podejmujemy dziesiątki drobnych decyzji dotyczących treści. Otwieramy wiadomość, bo zaintrygował nas tytuł, przewijamy stronę, zatrzymujemy się przy zdjęciu albo oglądamy kolejny film. Czasem szukamy konkretnej odpowiedzi, innym razem po prostu sprawdzamy, co wydarzyło się na świecie.
Każda z tych czynności ma wartość ekonomiczną. Media, platformy społecznościowe i firmy technologiczne konkurują o naszą uwagę – ograniczony zasób, który można zamienić na zysk. Im dłużej pozostajemy przy treściach, tym więcej mogą na nas zarobić. W efekcie zmienia się sposób przygotowywania wiadomości, opowiadania historii, a nawet prowadzenia rozmów.
Badacze związani z Komitetem Nauk o Komunikacji Społecznej i Mediach PAN przyglądają się temu, jak zmieniają się media i nasze relacje z informacją.
Dlaczego dajemy się nabierać na sensacyjne tytuły?
Wystarczy kliknąć, żeby poznać „wstrząsające szczegóły”. Po otwarciu artykułu okazuje się, że żadnych szczegółów w nim nie ma. Mimo to następnym razem znów otwieramy podobną wiadomość.
Prof. Danuta Kępa-Figura z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie oraz prof. Ewa Szkudlarek-Śmiechowicz z Uniwersytetu Łódzkiego przeanalizowały 603 komentarze pod jednym z takich artykułów. Zaledwie 19 proc. komentujących zwróciło uwagę na rozbieżność między obietnicą zawartą w tytule a treścią. Większość dyskutowała o samym wydarzeniu. Badaczki wyjaśniają, dlaczego rozczarowanie treścią artykułu nie musi oznaczać utraty zainteresowania portalem.
Chatbot, który zawsze się z nami zgadza
Walka o uwagę przenosi się także do rozmów ze sztuczną inteligencją. Chatbot może być pomocnym asystentem, ale jego uprzejmość bywa problematyczna. Systemy AI mają skłonność do potakiwania użytkownikowi, nawet gdy ten się myli.
Prof. Jerzy Gołuchowski i prof. Dorota Marquardt z Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach analizują mechanizmy, dzięki którym chatboty przyciągają i podtrzymują naszą uwagę. Wyjaśniają również, jak rozmawiać ze sztuczną inteligencją, aby skłaniać ją do krytycznej analizy, a nie bezrefleksyjnego przytakiwania.
Kiedy okładka staje się ważniejsza od książki
Zanim sięgniemy po książkę albo podcast, zwykle spotykamy się z ich zapowiedziami: okładką, fragmentem wywiadu z autorem, zdjęciem lub postem w mediach społecznościowych. Niekiedy na tym kończy się nasz kontakt z dziełem.
Prof. Magdalena Ślawska z Uniwersytetu Śląskiego analizuje to zjawisko na przykładzie książki Małgorzaty Halber „Hałas” i towarzyszących jej materiałów promocyjnych. Pokazuje, jak opowieść o książce zaczyna funkcjonować niezależnie od niej samej, a jej fragmenty krążą między mediami i przybierają coraz to nowe formy.
Czy nauka musi nauczyć się opowiadać historie?
Przyciągnięcie uwagi jest wyzwaniem dla instytucji naukowych. Nawet najbardziej interesujące odkrycie może pozostać niezauważone, jeśli zostanie przedstawione w sposób niezrozumiały dla odbiorcy.
Prof. Marek Chyliński z Uniwersytetu Opolskiego przygląda się sposobom opowiadania o nauce. Za punkt wyjścia przyjmuje wizytę w Narodowym Muzeum Lotnictwa i Przestrzeni Kosmicznej Smithsonian w Waszyngtonie. Dobrze opowiedziana historia może pomóc zrozumieć nawet skomplikowane zagadnienie naukowe, bez rezygnowania z rzetelności.
Co się dzieje, kiedy lokalne media znikają?
Podczas gdy wielkie platformy internetowe docierają do milionów odbiorców, lokalne redakcje coraz częściej mają problemy z utrzymaniem się na rynku. Dla mieszkańców oznacza to utratę źródeł informacji o decyzjach samorządów, lokalnych inwestycjach czy problemach najbliższej okolicy.
Prof. Urszula Doliwa z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie opisuje kryzys lokalnego dziennikarstwa w Polsce. Pokazuje, jak zmieniał się rynek po 1989 roku, dlaczego małe redakcje mają trudności z konkurowaniem z dużymi podmiotami i jakie rozwiązania mogłyby pomóc im przetrwać.
Dlaczego wciąż czytamy reportaże?
Skoro odbiorcy coraz częściej wybierają krótkie treści, dlaczego nadal powstają wielostronicowe reportaże i wielogodzinne dokumenty? Dlaczego czytamy książki o ludziach, których nigdy nie spotkamy, i miejscach, do których prawdopodobnie nie pojedziemy?
Prof. Magdalena Piechota z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie przypomina historię polskiego reportażu, od Władysława Reymonta i Melchiora Wańkowicza po współczesnych autorów.
Podobne artykuły
Przejdź do publikacji: AI pisze szybciej, taniej i bez przerw na kawę. Czy człowiek ma jeszcze coś do dodania?
AI pisze szybciej, taniej i bez przerw na kawę. Czy człowiek ma jeszcze coś do dodania? Przejdź do publikacji: AI pisze szybciej, taniej i bez przerw na kawę. Czy człowiek ma jeszcze coś do dodania?
Przejdź do publikacji: „Najgorsze byłoby milczenie”. Tomasz Rożek o nadużyciach w nauce